Numer 12(366)    Grudzień 2015Numer 12(366)    Grudzień 2015
fot.Michał Bołtryk
Cześć wam i chwała
Michał Bołtryk
W Trześciance koło Narwi 21 listopada uroczyście obchodzono 150-lecie cerkwi św. Archanioła Michała i setną rocznicę bieżeństwa. Metropolita Sawa po Liturgii poświęcił pomnik upamiętniający bieżeńców, mieszkańców Trześcianki.

Świątynia ta – mówił władyka Sawa podczas Liturgii – to nasza historia. To świadectwo naszej obecności na tej ziemi. Przez cały mijający rok 2015 nasza Cerkiew upamiętniała tych, którzy zrządzeniem historii musieli zostawić swoje siedziby i wyjechać w nieznane, na Wschód. Dziś kończymy modlitwą ten rok, w którym dawaliśmy świadectwo i wspominaliśmy swoich przodków.

Jesteśmy w cerkwi poświęconej Arcystrategowi Michałowi, który kieruje w niebiosach zastępem aniołów. Nasz wszechświat, nasze życie składa się z dwóch światów.
W życiu ziemskim na czele wszelkiego stworzenia stoi człowiek. Ale jest też świat niewidzialny, świat aniołów. W przestrzeni świata niewidzialnego znajdują się dusze naszych przodków, którzy byli uczestnikami historii, tej dawnej i bliższej.Są też tu dusze naszych przodków z bieżeństwa.

O zdarzeniach sprzed stu lat napisaliście, że prawie wszyscy z Trześcianki wyjechali. Z kilkuset rodzin zostały w Trześciance tylko trzy, została wasza cerkiew, szkoła... Odjeżdżając wasi przodkowie spoglądali na cerkiew, modlili się. Pamiętali o modlitwie w drodze i na obczyźnie. Głęboka wiara przodków pomogła wrócić na ojcowiznę. Pomagała odbudowywać życie na nowo. Ludzie gromadzili się wokół cerkwi, modlili się i wierzyli, że zło zostanie przezwyciężone. I tak się stało. Bracia i siostry, pamiętajcie, że wasi przodkowie zbudowali ten fundament, na którym i wy możecie budować dalej.

Cześć wam i chwała za to, że w rocznicę 150-lecia tej cerkwi zdecydowaliście wspomnieć wszystkich, którzy żyli w tej wsi i tu dawali świadectwo swojej wiary.

Kamień, który posłużył wam do wykonania pomnika bieżeństwa stał tu – jak słyszałem – od zawsze. Dziś ten wielki głaz mówi za was, mówi kim jesteście. Ten kamień jest także świadectwem waszej wiary.

Cerkiew Archanioła Michała nie była pierwszą świątynią w Trześciance. Najstarszy zachowany dokument dotyczący cerkwi pochodzi z 1773 roku i wspomina o drewnianej cerkwi świętych apostołów Piotra i Pawła. W 1804 roku cerkiew trześciańska należała do dekanatu białostockiego, a parafię stanowiły Trześcianka, Soce, Białki, Saki, Ogrodniki i Iwanki. Na początku XIX wieku parafia liczyła 873 wiernych.

W 1835 roku cerkiew spłonęła. Po tej tragedii parafia została wcielona do parafii w Puchłach. Po kilkudziesięciu latach zgromadzono środki na budowę i w 1864 roku wzniesiono cerkiew Archanioła Michała. W czasie prac remontowych w 2014 roku przy fundamencie odsłonięto kamień z napisem potwierdzającym datę powstania cerkwi, na którym widnieje rok 1864.
Parafia w Trześciance została restytuowana dopiero w 1896 roku.

Ale wielkie dni Trześcianki rozpoczęły się prawie pół wieku wcześniej. Wieś stała się ważnym ośrodkiem oświatowym. W pobliskim uroczysku Stawok, gdzie znajdowała się plebania, w 1850 roku o. Grzegorz Sosnowski założył, rzec można prywatną, szkołę dla dzieci swoich parafian.

Kiedy w Imperium zaczęto zakładać szkoły cerkiewno-parafialne, o. Grzegorz i jego syn, późniejszy proboszcz o. Flor Sosnowski, aktywnie włączyli się w ich – a także wiejskich szkółek gramotności – zakładanie. Pod tym względem parafia wiodła prym w całej diecezji litewskiej.

W latach 80. XIX wieku powołano w Trześciance, później, po wzniesieniu murowanego budynku przeniesioną do Stawku, szkołę cerkiewno-nauczycielską z kursem rolnictwa i rzemiosła, pierwszą tego typu w Imperium Rosyjskim.

O. Flor w 1875 roku utworzył bibliotekę cerkiewno-parafialną. Korzystać z  niej mogli wszyscy parafianie.

Na początku XX wieku założono w Trześciance towarzystwo kredytowe samopomocy chłopskiej, udzielające chłopom wsparcia finansowego i wprowadzające nowe metody gospodarowania. Parafia przodowała w krzewieniu kultury sadowniczej i pszczelarskiej.

Tak było do wybuchu pierwszej wojny w 1915 roku. Tego roku rozpoczął się wielki exodus, zwany bieżeństwem, mieszkańców Trześcianki, ale też okolicznych wsi na Podlasiu.  Tamten czas wspominają wnukowie uczestniczący w nabożeństwie w cerkwi św. Archanioła Michała w Trześciance.

Jarosław Topolański: – Urodziłem się i mieszkam w Trześciance, ale moi przodkowie pochodzą z Narwi i Klenik. Dziadkowie z jednej i drugiej strony byli w bieżeństwie. W połowie 2015 roku postanowiliśmy upamiętnić tamte wydarzenie pomnikiem –  wielkim kamieniem, który leżał od zawsze przy ogrodzeniu cerkwi i na pewno pamięta bieżeństwo oraz krzyżem dawniej wieńczącym jedną z kopuł cerkwi Archanioła Michała. My, strażacy z Trześcianki włączyliśmy się w akcję upamiętnienia bieżeństwa.

Michał Ostrówka: – Urodziłem się w Trześciance. Moi przodkowie byli w bieżeństwie na Kubaniu w tambowskiej guberni, woroneskiej obłasti, sieło Bolszyje Alabuchi. Mój dziadek Iwan Ostrówka tam skończył szkołę i miał dobrą pracę – był telegrafistą na kolei. Ale nadeszła rewolucja, potem wojna domowa w Rosji i trzeba było stamtąd uciekać. Bieżeńcy powracali do swoich wsi, a tu nie było nic, pola zarośnięte krzewami, nawet na drodze rosły brzozy... W 2015 roku wiele mówiło się o bieżeństwie. Skrzyknęliśmy się z kolegami i upamiętniliśmy naszych przodków.

Wiktor Stachwiuk, urodzony w Trześciance, białoruski pisarz i poeta: – Według danych z 1904 roku w Trześciance żyło 1080 ludzi. Tu istniała niezwykła szkoła, w której młodzież wiejska uczyła się różnych rzemiosł i prowadzenia gospodarstw rolnych. Jesienią 1915 roku wieś opustoszała. W Trześciance, która była w stu procentach wsią prawosławną, zostały tylko trzy rodziny. Ludzie zostawili swoje domy, swoją cerkiew, szkołę i wyjechali w nieznane. Z bieżeństwa wróciło jakieś 70 proc. mieszkańców. Od kilku lat istnieje u nas Towarzystwo „Traścianka”, któremu przewodniczy Ewa Hryniewicka. Członkowie towarzystwa i wielu mieszkańców wsi upamiętniło tamto wydarzenie. Wykonałem napisy na tablicy przymocowanej do kamienia i rysunek przedstawiający bieżeńców na furmankach. Mam wiele zapisanych wspomnień i chcę w przyszłości opublikować je w formie książkowej. Będzie to historia naszej wsi, ze szczególnym uwzględnieniem bieżeństwa.

Po Liturgii wszyscy uczestnicy nabożeństwa udali się krestnym chodom pod pomnik. Metropolita Sawa poświęcił krzyż i głaz z tablicą. Jeszcze raz nawiązał do zdarzeń, którym były poświęcone uroczystości w dniu św. Archanioła Michała. Mówił do zgromadzonych na placu cerkiewnym: – Z Bożego błogosławieństwa udało się wam przeprowadzić remont 150-letniej świątyni. Ta cerkiew jest świadectwem waszej wiary, świadectwem tragedii z 1915 roku. Grupa młodzieży z Hajnówki przedstawia inscenizację bieżeństwa. Jest tam moment, kiedy gospodarz przed odjazdem klęka i modli się do Boga, patrząc na swoją cerkiew. Ta scena dobrze oddaje tragedię bieżeństwa. Ale też uczy nas naszej historii. Jeśli tego nie pojmiemy, to Trześcianka i inne nasze wsie staną się puste, martwe. Starajcie się, bracia i siostry, aby młode pokolenie żyło tą pamięcią. To zadanie dla duchownych, nauczycieli, samorządowców i wszystkich nas prawosławnych.

Dziękuję wam, że tak pięknie zadbaliście o pamięć waszych przodków.Cześć wam i chwała!

Metropolita Sawa na zakończenie nagrodził wiele osób z Trześcianki orderami św. Marii Magdaleny i błagosławiennymi gramotami. Wśród nagrodzonych znaleźli się m.in. proboszcz parafii o. Marek Wasilewski i Wiktor Stachwiuk.

O. Marek służy w Trześciance od maja 2013 roku. Wcześniej był wikariuszem w hajnowskiej parafii św. Jana Chrzciciela. W 2014 roku przeprowadzono kapitalny remont cerkwi św. Archanioła Michała. Wymieniono krzyże wraz z kopułami (jeden krzyż został umieszczony przy pomniku poświęconemu bieżeńcom), przykryto dach, wyczyszczono i uzupełniono szalówkę, odnowiono okienną stolarkę oraz wymieniono część podwalin. Przy parafii w Trześciance istnieje Prawosławny Dom Pomocy Społecznej. Przebywa w nim 24 pensjonariuszy. Do parafii należą Trześcianka, Białki, Iwanki, Ogrodniki, Saki oraz Żywkowo.
         
Michał Bołtryk, fot. autor

Twoja opinia


imię:
email:
komentarz
wpisz tekst z obrazka: token