Numer 12(366)    Grudzień 2015Numer 12(366)    Grudzień 2015
fot.Michał Bołtryk
Ślady prawosławia
Mirosław Pisarkiewicz
Kutno jest miastem powiatowym położonym w północnej części województwa łódzkiego. Na miejscowym cmentarzu rzymskokatolickim parafii św. Wawrzyńca przy ul. Cmentarnej zachował się ciekawy zespół pomników i nagrobków po dawnych prawosławnych mieszkańcach.

Najstarszy prawosławny zabytek znajduje się w pobliżu kościoła cmentarnego w sektorze „9” nekropolii. Prawdopodobnie umieszczono go w części katolickiej, gdyż nie istniała jeszcze w tamtym okresie wydzielona część prawosławna. Jest to powstały w latach 30. XIX w. nagrobek w całości odlany z żeliwa. W górnej części płyty epitafijnej umieszczono pokaźny krzyż, a pod inskrypcją zachowały się pozostałości wypukłej czaszki z żeliwa niegdyś opartej na piszczelach. Monument ufundowali oficerowie Huzarskiego Pułku „Erc” – herzoga Ferdynanda dla „dzielnego towarzysza” porucznika Nikołaja Pawłowicza Maksymowicza Fiodorowa „zmarłego od rany w 25 roku życia” 10 czerwca 1833 r. Inne pochówki prawosławne z tego okresu się nie zachowały.

Najmłodszym obiektem sepulkralnym jest ulokowany w sektorze „27” krzyż z zespawanych rurek, ustawiony przy porośniętej bluszczem mogile. Tego typu krzyże były rozpowszechnione w latach 60. XX w. Niestety, blaszana tabliczka całkowicie pozbawiona jest farby i nie wiadomo, kto tutaj spoczął.

Najprawdopodobniej w związku z otwarciem linii kolejowej w 1862 r. liczba ludności prawosławnej w Kutnie znacznie wzrosła. W mieście funkcjonowały trzy cerkwie. Zapewne w ostatniej ćwierci XIX w. powstał cmentarz prawosławny w obrębie cmentarza rzymskokatolickiego. Od obecnej uliczki Pomorskiej wiedzie do tej części brama. Aleja za nią dzieliła cmentarz, jak się wydaje, na katolicki i prawosławny. Ogrodzenia między nimi prawdopodobnie nie było. Cmentarz prawosławny ciągnął się od bramy wzdłuż alei po jej lewej stronie (licząc od wejścia) przez obecne sektory „23”, „24” i „25”. Na ich obszarze zachował się zespół kilkunastu prawosławnych nagrobków i pomników z piaskowca. Wiele z nich nadal jest otoczonych piaskowcowymi słupkami i pozostałościami rurkowych ogrodzeń. Część obiektów jest wykonana w stylu secesyjnym. Jak na zabytki, którymi od stu lat nie opiekują się rodziny, obiekty są w większości w dobrym stanie, choć czas i warunki atmosferyczne nieubłaganie robią swoje. Kwatery z grobami prawosławnymi są obecnie częścią cmentarza rzymskokatolickiego.

Spoczęli tu m.in.:
Wołdimir (?) Wasiliewicz Brunetko († 1903) – syn żandarma (?). Dziecko żyło najprawdopodobniej około miesiąca. Niewielka płytka z piaskowca ozdobiona jest w górnej części rozetkami i krzyżem.

Aleksy Lebiediew († 1900) – młodszy strażnik Straży Ziemskiej Powiatu Kutnowskiego. Na grobie ustawiono neoklasycystyczny pomnik z piaskowca.

Olga Gierasimowna Pajzanskaja (1851-1905) – żona radcy dworu. Na grobie zachował się secesyjny pomnik z piaskowca (stylizowana Golgota) ufundowany przez dzieci zmarłej.

Wiera Iwanowna Pietrowskaja (l. 68 – † 1904). Płytę nagrobną ozdobiono wykutymi w piaskowcu czterema „uchwytami”, a epitafium stylizowane jest na arkusz papieru przyciśnięty od góry krzyżem. Pod nim umieszczono wypukłorzeźbiony wieniec.
Aleksandr Nikołajewicz Tiutikow († 1901).

Ilia Iwanowicz Danieluk (l. 70 – † 1911) – starszy strażnik (ziemski?) powiatu kutnowskiego i jego żona Jelena Iwanowna Danieluk (l. 60 – † 1911). Z boku i z tyłu secesyjnego monumentu umieszczono formuły modlitewne.

Szczególnie przejmujące jest zerodowane epitafium na secesyjnym pomniku Iwanowych (Golgota pozbawiona obecnie krzyża). Pochowano tu czwórkę lub piątkę przedwcześnie zmarłych dzieci kapitana Iwanowa (?) – oficera 4 pułku strzelców, w tym kilkumiesięczną Marusię († 1896).

Równie przejmujący jest napis na leżącym na ziemi piaskowcowym krzyżu: „Drogim dzieciom…”. Pochowano tu Katię i Mitię Jefimowych (1896-1907) – lata życia są wspólne dla obojga dzieci.

Piękny, choć uszkodzony secesyjny pomnik ustawiono na grobie maleńkiego Sierioży Lessera (1891-1892) – syna pułkownika.

Neoklasycystyczny pomnik z piaskowca, ozdobiony niegdyś owalną fotografią, to echo zapomnianego dramatu. Spoczął tu Semen Paluch († 24 lutego 1911) – młodszy strażnik ziemski powiatu kolskiego w guberni kaliskiej, który zginął na służbie w miejscowości Kłodawa z rąk „złoczyńcy”.

Obok znajduje się piękny neoklasycystyczny pomnik z secesyjnym krzyżem (uszkodzony stoi oparty na ziemi) na grobie Ippolita Władimirowicza Nikitina († 1900?) – podporucznika 4 pułku strzelców. Na podstawie pod krzyż umieszczono zdobne akroteria i wypukłorzeźbiony wieniec.

Nietypowy kształt ma secesyjny pomnik z ukośnie umieszczonym epitafium, wpisanym w stylizowaną symbolikę złamanego drzewa. Piaskowcowy monument upamiętnia Pietię Sidorowa (1899-1902) – trzyletniego syna sekretarza magistratu (Kutna?).

Głaz zwieńczony wieloramiennym krzyżem ustawiono na grobie, w którym spoczął Władimir Aleksandrowicz Felisow (l. 22-† 1887) – podporucznik 4 batalionu (?) strzelców.

Secesyjny pomnik z piaskowca, do złudzenia przypominający pień drzewa, stanął na grobie Nikołaja Konstantynowicza Zwierkowa – porucznika 4 pułku strzelców.

Prosty monument ustawiono, czcząc pamięć studenta medycyny Uniwersytetu Moskiewskiego (?) Jewgienija Wasiliewicza (...). Krótkie trzy lub czteroliterowe nazwisko zakończone jak się zdaje na „ik” pozostaje nieczytelne z powodu erozji kamienia. W górnej części pomnika umieszczono skrót – najprawdopodobniej litery „WO – OISD” (?).

Secesyjny pomnik umieszczono na grobie dzieci Fiodora (?) Plijenko (?) – starszego strażnika (ziemskiego?) powiatu kutnowskiego – Nikołaja Fiodorowicza Plijenko i NN. Daty śmierci są nieczytelne z powodu erozji piaskowca.

W katolickiej części sąsiadującej z prawosławnymi grobami cmentarza spoczęła pod granitowym obeliskiem Franciszka z Ptaszyńskich Iwanow (l. 39 – † 1908) – żona kapitana 4 pułku strzelców.

Dla osób zainteresowanych dziejami ludności prawosławnej na terenie obecnego województwa łódzkiego zabytki kutnowskiego cmentarza są z pewnością wartym polecenia źródłem wiedzy o przeszłości.

Mirosław Pisarkiewicz, fot. autor
Współpraca
Ewa Golińska-Pisarkiewicz

Twoja opinia


imię:
email:
komentarz
wpisz tekst z obrazka: token