Numer 3(369)    Marzec 2016Numer 3(369)    Marzec 2016
fot.
Popiół i pamięć 1946
Dorota Wysocka
Zaraz po spektaklu w białostockim Teatrze Dramatycznym, przeniesionym, ze względu na większą niż się spodziewano liczbę widzów, z małej sceny na dużą, Mikołaj Wawrzeniuk poprowadził spotkanie z historykami – prof. Olegiem Łatyszonkiem i Sławomirem Iwaniukiem, którzy spróbowali objaśnić sytuację, w jakiej doszło do tragedii i rzucić światło na jej do dziś trwające konsekwencje.

Skąd zatem wziął się oddział „Burego”?

Jego dowódca, Romuald Rajs, żołnierz zawodowy, nie był wcześniej związany z Białostocczyzną. Wojnę spędził na Wileńszczyźnie, w partyzantce, gdzie od 1943 był dowódcą 1 kompanii szturmowej w 3 Wileńskiej Brygadzie Armii Krajowej. Brał udział w operacji „Ostra Brama”, która – we współdziałaniu z Armią Czerwoną – doprowadziła do wyzwolenia Wilna. Wkrótce NKWD aresztowało dowództwo AK, żołnierze zostali rozbrojeni. Rajs ze swoim oddziałem wyrwał się z okrążenia, ale wkrótce go rozwiązał. Przyjechał na Białostocczyznę, pod zmienionym nazwiskiem wstąpił do Wojska Polskiego (wtedy jeszcze bez dodatku „Ludowego”) i został w styczniu 1945 roku skierowany do Hajnówki, do ochrony lasów państwowych.

W styczniu 1945 roku gen. Leopold Okulicki rozwiązał Armię Krajową. Nie usłuchał tego rozkazu dowódca białostockiego okręgu Władysław Liniarski. Stworzył własną formację – Armię Krajową Obywatelską. Jeszcze jesienią 1944 roku podporządkował się Liniarskiemu Zygmunt Szendzielarz, pseudonim „Łupaszka”, dowódca 5 Wileńskiej Brygady AK, która – klucząc między wojskami niemieckimi i radzieckimi – przedostała się na Białostocczyznę. Liniarski nakazał „Łupaszce” trwać w Puszczy Białowieskiej i rekonstruować 5 Brygadę z rozbitków z oddziałów wileńskich i nowogródzkich.

„Bury” i „Łupaszka”, dobrze znający się z czasów wileńskich, szybko się ze sobą skontaktowali. W maju 1945 roku Rajs, zabierając ze sobą 29 podkomendnych, zdezerterował z Wojska Polskiego i przyłączył do „Łupaszki”. Ten jednak już we wrześniu 1945 roku rozformował liczącą około trzystu żołnierzy formację. Rajs postanowił walczyć dalej. Wraz ze swoim szwadronem przyłączył się do Narodowego Zjednoczenia Wojskowego. Na czele jego Okręgu III Białystok stał Jan Szklarek, pseudonim „Florian Lewicki” i „Kotwicz”. Awansował on Rajsa do stopnia kapitana i powierzył funkcję szefa Pogotowia Akcji Specjalnej. Oddział Rajsa nazywał się teraz III Wileńska Brygada NZW i liczył ponad dwustu żołnierzy.

(ciąg dalszy dostępny w wersji drukowanej lub w E-wydaniu Przeglądu Prawosławnego)


Dorota Wysocka
fot. Maciej Chołodowski

Twoja opinia


imię:
email:
komentarz
wpisz tekst z obrazka: token