Numer 4(370)    kwiecień 2016Numer 4(370)    kwiecień 2016
fot.Anna Radziukiewicz
Przed Giottem
Anna Radziukiewicz
Do cerkwi w Nerezi jedzie się ze Skopje ze dwadzieścia minut krętą górską drogą, która nieustannie odsłania piękną, rozległą panoramę stolicy Macedonii, wypełniającej całą kotlinę. Ale to cerkiew św. Pantalejmona w Nerezi odsłoni nam prawdziwe piękno sprzed 850 lat.

Jest pięciokopułowa, o zwartej bryle, mimo niedużych rozmiarów sprawia wrażenie monumentalnej. Została zbudowana w 1164 roku przez cesarskiego namiestnika Aleksego z dynastii Komnenów. Ucierpiała z powodu trzęsienia ziemi w 1555 roku. Runęła wtedy kopuła. Freski na ścianach zachowały się. Te w kopule pochodzą z XVI wieku.

Szczęśliwie się stało, że tej cerkwi Turcy nigdy nie podpalili, tylko ją grabili. Dlatego zachowały się wspaniałe freski, wśród nich, zaliczany do światowej klasy malarstwa „Lament nad Ciałem Chrystusa” (pokazujemy go na okadce), nietypowy dla bizantyńskiej ikonografii. Przedstawia ekspresję emocji i uczuć Bogarodzicy, płaczącej nad ciałem Chrystusa, składanego do grobu. A takie przedstawienie uważano w Cesarstwie Wchodniorzymskim nawet za niestosowne. Niemniej autorowi udało się doskonale wyrazić tę ekspresję. Poza tym pojawia się, niestosowana w bizantyńskiej sztuce, perspektywa, także silny iluzjonizm, żywa gestykulacja, łagodne przejścia zastępują wyraziste kontury. To wszystko jest jakby zapowiedzią włoskiego renesansu. Włoski malarz i architekt Giotto (1266-1337), którym zachwycają się krytycy sztuki i malarze prawie każdej epoki, tworzył podobne kompozycje prawie 150 lat później. O Giotcie włoski malarz i teoretyk malarstwa Cennino Cennini pisał: „Sztukę malarstwa zamienił z greckiej na łacińską i uczynił ją nowoczesną; jego dzieło było doskonalsze niż jakiekolwiek i gdziekolwiek indziej”.

Freski w cerkwi św. Pantalejmona stworzyło dwóch mistrzów i trzech ich pomocników z Konstantynopola. Po trzęsieniu ziemi w 1555 roku nie znający wartości prac mnich, kazał freski zamalować. Może w ten sposób je ocalił? W 1926 roku odkrył je pod kolejną warstwą rosyjski bizantolog M. Okuniew. Zostały odsłonięte.

Anna Radziukiewicz, fot. autorka

Opinie

[1] 2016-06-13 22:04:00 Romanus
zachwyca nas fresk przedstawiający rozpacz Matki Jezusa po zdjęciu najświętszego Ciała z Krzyża świętego.

Twoja opinia


imię:
email:
komentarz
wpisz tekst z obrazka: token