Numer 7(373)    Lipiec 2016Numer 7(373)    Lipiec 2016
fot.Anna Radziukiewicz
W połockiej Hagia Sophii Liturgia
Anna Radziukiewicz
Połocką Hagia Sophia budowano 22 lata (1044-1066), według innych źródeł tylko pięć (1050-1055). Wzniesiona została podczas rządów Usiasława Braczysławicza, w stylu architektury średniobizantyńskiej. Swą wielkością i wspaniałością odbijała złoty dla połockiego księstwa okres. Stała się główną jego świątynią i symbolem jedności księstwa, które wtedy sięgało Bałtyku.

W jej murach nie tylko służono liturgię. Miały tu miejsce najważniejsze wydarzenia. Zaprzysięgano w niej księcia, obwieszczano wojnę i pokój, spotykano posłów innych ziem. Chroniono państwowe archiwum. Przy niej pisano kroniki. Tu zaczęła swój duchowy podwig św. Eufrozyna Połocka. Z jej imieniem jest związane utworzenie biblioteki połockiego sofijskiego soboru. Cerkiew już od XI wieku chroniła w swych murach bogatą, najstarszą na Białorusi, bibliotekę. Jej zbiory uzupełniała św. Eufrozyna. Biblioteka zawierała głównie kroniki i dzieła greckich Ojców Cerkwi, spisane po cerkiewnosłowiańsku. Po rozkwicie, w XV i XVI stuleciu, była w XVII wieku systematycznie rozgrabiana w czasie wojen.
Połocka świątynia najbardziej ucierpiała ze wszystkich pięciu najstarszych cerkwi poświęconych Bożej Mądrości – konstantynopolitańskiej, kijowskiej, nowogrodzkiej i salonickiej. Na przełomie XV i XVI wieku przybrała wygląd cerkwi obronnej i stała się pierwowzorem dla prawosławnych cerkwi obronnych w Wielkim Księstwie Litewskim. Była ważnym punktem obrony miasta. Chroniła świętości i skarb miasta, ziemskie księgi.
W latach 1738-1750 popadający w ruinę sobór przebudowali unici w stylu wileńskiego baroku. Powstała świątynia trzynawowa, z jedną absydą.
Ten wygląd zachował się do dziś, dokładnie wygląd po rekonstrukcji z lat 1875-1878 oraz z lat 1975-1980.
Po drugiej wojnie połocka Hagia Sophia mieściła w swych murach archiwum i księgarnię, potem salę koncertową. I dziś nie służy celom sakralnym.
Prace badawcze archeologów przy najstarszej części świątyni trwały, z przerwami, przez cały dwudziesty wiek. Wskazywały, że pierwotna cerkiew miała centralną krzyżowo-kopułową kompozycję, wspartą na szesnastu kolumnach, zbudowaną na planie kwadratu o boku 26,4 metra. Była zwieńczona centralną kopułą i trzema absydami od wschodu. Według kronik, cerkiew wieńczyło siedem kopuł. Centralna wspierała się na bębnie, przez okna którego wpadało światło. Całe wnętrze cerkwi było pokryte freskami. Do naszych czasów dotrwały jedynie, chronione przez muzeum, fragmenty kompozycji, znajdującej się w dolnej części centralnej absydy.

Anna Radziukiewicz
fot. autorka


Twoja opinia


imię:
email:
komentarz
wpisz tekst z obrazka: token