Numer 4(382)    Kwiecień 2017Numer 4(382)    Kwiecień 2017
fot.Zmartchwystanie Pańskie - malowidło w cerkwi Świętego Ducha w Białymstoku
Jak siebie określamy
opr. Dorota Wysocka
• Termin prawosławie stanowi odpowiednik greckiego terminu ortodoksja.
• Właściwym określeniem wspólnoty wiary są Kościół, Kościół prawosławny, Cerkiew. Terminy Cerkiew i Kościół mogą być używane synonimicznie. Terminy te definiują zarówno współczesne wspólnoty chrześcijańskie, jak i chrześcijańską wspólnotę wiernych pierwszego tysiąclecia.
Rozróżnienie między Kościołem a Cerkwią jest specyficzne dla języków dawnej Rzeczypospolitej Obojga Narodów i jest obecne również we współczesnym języku polskim, czeskim i słowackim. Termin cerkiew bardziej odpowiada greckiemu ekklesia, które określa zarówno wspólnotę wiernych, jak i miejsce modlitwy.
Autorzy zaznaczają, że słowo cerkiew powstało z połączenia dwóch wyrazów, starohebrajskiwgo sar bądź asyryjskiego szar – król oraz hebrajskiego ikov – zbierać. Zatem Cerkiew to „zebranie / zgromadzenie Pańskie”, „zebrani przez Władcę”. Termin ekklesia z kolei składa się z dwóch członów – przedrostka ek – z, od oraz czasownika kaleos – zapraszać, wołać, wzywać, co można by dosłownie oddać jako „zapraszam, abyś przybył stamtąd, gdzie się znajdujesz”. Ekklesia zatem to „wezwanie, skierowane do każdego, niezależnie od tego kim jest i co sobą reprezentuje”.
• Użycie terminu Cerkiew ma szczególne znaczenie w eklezjologii prawosławnej ze względu na porównanie przez apostoła Pawła relacji wspólnoty wiernych z Jezusem Chrystusem (por. Ef 5,21-33) do relacji pomiędzy Oblubieńcem (Zbawiciel – rodzaj męski) a Oblubienicą (Cerkiew – rodzaj żeński).
Rodzaj żeński greckiego oryginału został zachowany w łacińskiej formie ecclesia, włoskiej chiesa, francuskiej eglise, niemieckiej kirche, angielskiej church, holenderskiej kerk i w wielu innych. Rodzaj męski występuje w języku polskim – kościół – oraz czeskim – kostel. Jeszcze w XV wieku w Polsce każdą świątynię chrześcijańską określano słowem cerkiew, o czym pisze prof. Zenon Klemensiewicz w swojej „Historii języka polskiego”.
• Autorzy w dalszej części opracowania wykorzystują termin Kościół, Kościół Prawosławny. Przy dopuszczalności obu nazw wspólnoty wiary dla określenia prawosławnej świątyni używamy wyłącznie określenia cerkiew.
• Oficjalna nazwa Kościoła prawosławnego w Polsce to Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny (forma skrócona PAKP).
• Kościół prawosławny określamy jako Kościół powszechny. W tradycji słowiańskiej odpowiednikiem terminu powszechność jest soborowość. Termin powszechny/soborowy jest synonimem słowa katolicki (z greckiego katolikos – ogólny, powszechny, od katolion – całościowo, zgodnie z całością, od kata – według, zgodnie, w myśl + olion – cały, całkowity).
Terminy Kościół lub Cerkiew to określenia całościowe, które odnoszą się do całej wspólnoty chrześcijańskiej.
Stwierdzenie zawarte w pracy „Pisownia słownictwa religijnego”, że w Polsce Kościół katolicki jet utożsamiany z Kościołem Rzymskokatolickim i dlatego oba człony tej nazwy można zapisywać wielkimi literami (czyli Kościół Katolicki) jako synonim Kościoła Rzymskokatolickiego, zamyka całą wspólnotę powszechną jedynie w ramach Kościoła łacińskiego Z perspektywy prawosławnej dogmatyki i eklezjologii powyższe utożsamienie jest niedopuszczalne. Termin katolickość jest używany do określenia przymiotów Kościoła powszechnego, więc dotyczy w takim samym stopniu Kościoła prawosławnego. (Praca „Pisownia słownictwa religijnego” wskazuje na zapis oficjalnej nazwy własnej organizacji – Ecclesia Catholica Romana – reguła ta nie jest jednak odnotowana w „Wielkim słowniku ortograficznym PWN”; jeśli zatem określenie charakteryzuje wspólnotę religijną i nie występuje jako oficjalna nazwa własna, stosuje się przyjętą normę, to znaczy Kościół katolicki, Kościół ewangelicki, Kościół prawosławny).
• Wspólnotę wiernych określamy jako lud Boży (Boży zawsze wielką literą – przymiotnik dzierżawczy) lub laikat (z greckiego laikoi). Słowo laik, inaczej niż w znaczeniu pospolitym, odnosi się tu do ludzi zaangażowanych w życie wspólnoty i jest bardziej adekwatne niż termin świeccy, który wywodzi się od słowa świat i oznacza „światowy, związany ze światem doczesnym” (pojęcia objaśnione za internetową Poradnią Językową PWN, dla potrzeb której uczynił to prof. Mirosław Bańko). Członków wspólnoty, którzy nie przyjęli chirotonii lub chirotensji nazywamy laikatem, świeckimi, wiernymi prawosławnymi.

(ciąg dalszy dostępny w wersji drukowanej lub w E-wydaniu Przeglądu Prawosławnego)

opr. Dorota Wysocka

Twoja opinia


imię:
email:
komentarz
wpisz tekst z obrazka: token