Numer 1(391)    Styczeń 2018Numer 1(391)    Styczeń 2018
fot.Narodzenie Chrystusa Polichromia w cerkwi św. Jana Teologa w monasterze w Supraślu
Dostojno jest’
Aleksy Kordiukiewicz
Podczas Liturgii, pod koniec anafory, po wzruszającej pieśni Tiebie pojem, kapłan, okadzając Święte Dary, donośnie wygłasza: Izradno o Prieswiatiej, Prieczystiej, Priebłahosłowienniej, Sławniej Władyczyce naszej, Bohorodice, i Prisnodiewie Maryi. Tymi słowami duchowny zachęca nas, abyśmy wychwalali nieustanną naszą Orędowniczkę przed tronem Bożym – Przenajświętszą Bogarodzicę. Chór śpiewa: Dostojno jest’ jako woistinu błażiti Tia Bohorodicu, Prisnobłażennuju i Prienieporocznuju i Matier Boha naszego. Czestniejszuju Chieruwim i Sławniejszuju biez srawnienija Sierafim, biez istlenija Boha Słowa rożdszuju, Suszczuju Bohorodicu, Tia wieliczajem.
W tej pieśni Bogarodzica jest nazywana zawsze Błogosławioną, ponieważ, stając się godna zostania Matką Pana, stała się dla chrześcijan obiektem chwały. Matkę Bożą nazywamy Najczystszą za Jej duchową wolność od grzechu, Czcigodniejszą od cherubinów i bez porównania chwalebniejszą od serafinów, dlatego że jako Matka Boża bliższa jest Bogu niż najważniejsi aniołowie – cherubiny i serafiny. Najświętsza Dziewica Maria jest wychwalana jako Ta, która urodziła Boga-Słowo bez skazy w tym sensie, że na zawsze pozostała Dziewicą.
Tekst Dostojno jest’ jest rozwiniętą Pochwałą Bogarodzicy i składa się z dwóch części, przypisywanych różnym hymnografom. Pierwszą częścią jest wychwalanie Dostojno jest’, drugą irmos Czestniejszuju Chieruwim. Zajmijmy się najpierw drugą, starszą częścią modlitwy. Autorstwo tego fragmentu tradycja cerkiewna przypisuje św. Kosmie z Maiumy (znanemu także pod imionami Kosma z Jerozolimy, Kosma Pieśniarz, Melodos). Już w IX wieku powszechnie wychwalano Bogarodzicę modlitwą, ułożoną przez niego w VIII wieku. Ten tekst jest wykorzystywany i obecnie jako refren ewangelicznej pieśni Bogarodzicy Wieliczit dusza Moja Hospoda, wykonywanej na początku dziewiątej pieśni kanonu jutrzni w większości dni roku cerkiewnego. Jest też szeroko wykorzystywana jako samodzielna modlitwa. Jako ciekawostkę można podać, że św. Kosma był przyrodnim bratem św. Jana Damasceńskiego.
Autorem pierwszej części modlitwy jest – według przekazów – archanioł Gabriel. Otóż kiedyś w niewielkiej celi przy cerkwi w pobliżu Karies – centrum administracyjnego Atosu – zmagali się duchowo starzec i jego posłusznik. Pewnego razu starzec poszedł na niedzielne całonocne czuwanie do monasterskiej cerkwi Zaśnięcia Bogarodzicy w Karies. Podczas jego nieobecności celę odwiedził nieznany mnich. Przed świtem – gdy nowicjusz i gość odprawiali jutrznię – nadszedł czas, aby zaśpiewać, zgodnie z przyjętym porządkiem – Czestniejszuju Chieruwim. Stojąc przed ikoną Bogarodzicy Eleusa (Umilenije) nowicjusz zaczął śpiewać modlitwę napisaną przez Kosmę Pieśniarza. Jednak gość zatrzymał go, mówiąc: „U nas nie tak wychwalają Matkę Bożą” i zaśpiewał inny początek: Dostojno jest’, jako woistinu, błażiti Tia Bohorodicu, Prisnobałażennuju i Prenieporocznuju, i Matier Boha naszego. A później do tego dodał Czestniejszuju Chieruwim... Na dźwięk jego słów ikona, przed którą się modlili, zajaśniała niezwykłym światłem. Działo się to 11 czerwca 980 roku.
Mnich nakazał nowicjuszowi tak właśnie wychwalać Najświętszą Bogarodzicę i zawsze śpiewać – w tym miejscu nabożeństwa – dopiero co usłyszaną pieśń. Polecił również nauczyć tego wszystkich chrześcijan. Nowicjusz, bojąc się że nie zapamięta słów tylko co usłyszanej modlitwy, poprosił gościa o ich zapisanie. Lecz w celi nie było ani papieru, ani atramentu. Wtedy gość zapisał słowa modlitwy palcem na kamiennej płycie, która pod jego ręką stała się nieoczekiwanie miękka jak wosk. Nowicjusz zdążył tylko zapytać gościa o imię, na co ten odpowiedział: „Gabriel” i szybko zniknął.
Wróciwszy ze świątyni starzec zdziwił się, usłyszawszy od nowicjusza słowa nowej modlitwy. Wysłuchawszy jednak jego opowieści o cudownym gościu i zobaczywszy zapisane słowa pieśni zrozumiał, że gościem był archanioł Gabriel. Z tego powodu modlitwę Dostojno jest’ nazywa się również pieśnią archanielską.
O cudzie poinformowano starców zarządzającego Protatu – Świętej Wspólnoty, składającej się z dwudziestu członków reprezentujących wszystkie monastery Atosu. Ci przekazali wiadomość do stołecznego Konstantynopola. Atoscy mnisi odesłali również do Konstantynopola kamienną płytę z zapisaną na niej przez archanioła pieśnią do Bogarodzicy jako dowód prawdziwości przekazywanej przez nich nowiny. Działo się to w czasie panowania cesarza Bazylego II z dynastii Macedońskiej. Chociaż gwoli ścisłości należałoby wspomnieć, że współcesarzem był wtedy jego młodszy brat Konstantyn VIII.
Pod koniec dziesiątego wieku patriarcha konstantynopolitański Mikołaj II Chryzoberges postanowił dodać pieśń archanielską Dostojno jest’ (gr. Aξιόν ἐστιν – Axion Estin) do modlitwy Czestniejszuju Chieruwim. Od tego czasu stała się ona nieodłączną częścią prawosławnych nabożeństw. Miejsce cudu otrzymało nazwę „miejsce śpiewu”. Nawiasem mówiąc to za patriarchatu Mikołaja II dokonał się chrzest Rusi, a siostra Bazylego II, Anna, wyszła za mąż za wielkiego księcia kijowskiego Włodzimierza I.
Ikona, przed którą pojawił się archanioł, została przeniesiona do soboru Zaśnięcia Matki Bożej w Karies – centrum administracyjnego Góry Atos. Od tej pory nazywana jest Dostojno jest’.
Oryginalna ikona o wymiarach 70,4 x 44cm (bez srebrnej koszulki) przedstawia Bogarodzicę, trzymającą na prawej ręce Syna. Lewa ręka Młodzieńca przenika pod Jej szaty, w kierunku piersi i serca. To pokazuje zależność ludzkiej natury Chrystusa od Jego karmicielki Matki. W prawej ręce Zbawiciel trzyma zwój z tekstem proroctwa Izajasza Duch Pana Boga nade mną, bo Pan mnie namaścił...(Iz 61,1).
Ikona Dostojno jest’ opuszcza prezbiterium tylko pięć razy w roku i jest umieszczana na środku świątyni Zaśnięcia. Dzieje się tak na Boże Narodzenie, Paschę, w Niedzielę Ojców Świętej Góry, na Zaśnięcie Bogarodzicy i w dzień święta ikony 11 czerwca.
Ważnym wydarzeniem dla wszystkich mnichów i pielgrzymów jest procesja z ikoną w paschalny poniedziałek, która trwa około pięciu godzin. Według starej tradycji procesja z cudotwórczą ikoną przechodzi – po Liturgii – wokół Karies. Uczestniczą w tym przedstawiciele wszystkich atoskich monasterów, zaproszony władyka, duchowni i pielgrzymi. Na każdym przystanku czytany jest fragment Ewangelii i śpiewany troparion ku czci świętego, któremu poświęcona jest odwiedzana cela.

Aleksy Kordiukiewicz

Twoja opinia


imię:
email:
komentarz
wpisz tekst z obrazka: token