Numer 2(404)    Luty 2019Numer 2(404)    Luty 2019
fot.Anna Radziukiewicz
Nie wiem, jak Cerkiew sobie poradzi
Eugeniusz Czykwin
– Jak rozumieć pojęcie kanon, dlaczego coś jest lub nie jest kanoniczne, czym zajmuje się prawo kanoniczne?
– Kiedy mówimy o prawie kanonicznym w prawosławiu, mówimy o szeregu przepisach, które kształtowały się w ciągu wieków Kanony, którymi obecnie posługuje się Cerkiew, zostały sformułowane przez sobory powszechne, niektóre sobory lokalne, Ojców Cerkwi, wartość kanoniczną posiadają również tzw. kanony apostolskie, które pojawiły się na przełomie trzeciego i czwartego wieku. Formułowanie kanonów zakończyło się w IX wieku. Od tego czasu nie były tworzone nowe, natomiast stały się one obiektem komentarzy i interpretacji autorytatywnych kanonistów. Niektóre z nich uległy pewnej dezaktualizacji, natomiast większość ciągle ma swoją wagę i autorytet. Niektóre działania świeckich członków Cerkwi, czy też duchownych, mogą być sprzeczne z normami kanonicznymi. Kanony jednak nie regulują wszystkich zagadnień, pojawiają się nowe problemy, które potrzebują uregulowania i wówczas jest potrzebna interpretacja kanoniczna, która powinna być zawsze zgodna z duchem kanonów.
– Czym jest autokefalia, jak się kształtowała (od pentarchii), jakie warunki do jej uzyskania trzeba spełnić, jaka była praktyka uzyskiwania autokefalii?
– Kanony nie regulują sprawy nadawania autokefalii, natomiast wyraźnie wskazują na istnienie właściwie od samego początku takiego modelu funkcjonowania administracyjnego Cerkwi. W III i IV wieku obserwujemy zasadę metropolii, które skupiały szereg biskupstw jako oddzielnych administracyjnie, lecz złączonych w wierze, Cerkwi lokalnych. Natomiast od drugiej połowy IV wieku i w wieku V wyraźnie kształtuje się system patriarchatów z pięcioma głównymi stolicami: Rzymem, Konstantynopolem, Aleksandrią, Antiochią i Jerozolimą. Autokefalia jest właśnie takim zagadnieniem, które potrzebuje kanonicznego wyrażenia, aby mogła być stosowana we współczesnym ustawodawstwie cerkiewnym. Dlatego też zagadnienie nadawania autokefalii było jednym z tematów, który został przygotowywany na soborze ogólnoprawosławnym. Temat nie został opracowany, ale w znaczący sposób osiągnięto porozumienie na płaszczyźnie ogólnoprawosławnej w czasie Międzyprawosławnych Komisji Przygotowawczych, które odbywały się przed zwołaniem soboru w 2016 roku. Dokument ten został podpisany przez delegatów wszystkich autokefalicznych Cerkwi prawosławnych.
– Czym jest raskoł, co czyni Cerkiew raskolniczeską?
– Raskoł, zwany schizmą, jest momentem kiedy grupa wiernych z pewnych powodów oddziela się od Cerkwi. Kiedy mówimy o sytuacji na Ukrainie, schizmę, która zaistniała w latach 90. ubiegłego wieku, należałoby określić jako „parasynagogę”. Parasynagoga jest więc stworzeniem paralelnej struktury cerkiewnej obok istniejącej i funkcjonującej Cerkwi. Jest to bardzo znaczące pogwałcenie norm kanonicznych, sankcjonowanych przez kanony. Takie działania byłego metropolity Kijowa Filareta Denysenko były poprzedzone sankcjami, które zostały na niego nałożone przez Sobór Prawosławnej Cerkwi na Ukrainie w maju 1992 roku. Sobór Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej w sierpniu tego samego roku potwierdził decyzje ukraińskiej Cerkwi i pozbawił metropolitę Filareta kapłaństwa, informując pozostałe prawosławne Cerkwie lokalne o zaistniałej sytuacji. Były metropolita dalej tworzył paralelne struktury i dlatego w 1997 roku została na niego nałożona anatema, o której zostali powiadomieni wszyscy zwierzchnicy kanonicznych lokalnych Cerkwi prawosławnych, łącznie z patriarchą Konstantynopola Bartłomiejem. Patriarcha Konstantynopola w swoim liście z 7 kwietnia 1997 roku, skierowanym do patriarchy moskiewskiego Aleksego II, przyjął do wiadomości decyzję, pisząc: „(…) poinformowaliśmy o niej hierarchię naszego ekumenicznego tronu i poprosiliśmy, aby odtąd żadnej cerkiewnej łączności z wymienionymi osobami nie mieć”.

(ciąg dalszy dostępny w wersji drukowanej lub w E-wydaniu Przeglądu Prawosławnego)

– Dziękuję za rozmowę.
Rozmawiał Eugeniusz Czykwin

Twoja opinia


imię:
email:
komentarz
wpisz tekst z obrazka: token