Numer 9(411)    Wrzesień 2019Numer 9(411)    Wrzesień 2019
fot.Aleksandra Wasyluk
Bomby na cerkiew
Piotr Bajko
80 lat temu, 1 września 1939 roku, prawosławni mieszkańcy Białowieży przeżyli szok. Na ich miejscowość wczesnym rankiem spadły bomby, zrzucone z niemieckich samolotów. Dwie trafiły w murowaną cerkiew św. Mikołaja Cudotwórcy, wyświęconą w 1895 roku. Jedna z nich eksplodowała wewnątrz świątyni, druga na zewnątrz, tuż przy fundamencie. Zburzeniu uległa znaczna część północnej ściany wraz ze sklepieniem. W pozostałych sklepieniach powstały duże pęknięcia. Wszystkie drzwi i okna wraz z framugami i ramami wyleciały na zewnątrz.
Rozpryskujące się odłamki bomby uszkodziły w połowie ceramiczny ikonostas. Zniszczona została również instalacja elektryczna oraz pięć pieców. Z kopuły dzwonnicy i dachu południowego skrzydła spadły metalowe krzyże. Z cerkiewnego sprzętu ocalały jedynie dwie metalizowane chorągwie,

Odprawianie nabożeństw przeniesiono do cerkwi cmentarnej. Ponieważ nie mieściła wszystkich wiernych, dobudowano do niej w 1940 roku pritwor, który jednak problemu nie rozwiązał. Władza radziecka, która została ustanowiona na tych terenach w październiku 1939 roku, nie dawała, z racji wiadomego jej stosunku do religii, większych szans na zrealizowanie zamiaru odbudowy świątyni. Gorzej, istniała realna groźba wydania nakazu jej rozbiórki.

W końcu czerwca 1941 roku Białowieżę zajęli Niemcy. Młody, energiczny o. Klaudiusz Puszkarski, który białowieską parafię objął na cztery miesiące przed wybuchem drugiej wojny, podjął starania o uzyskanie u nowych włodarzy zezwolenia i ewentualnej pomocy przy odbudowie zniszczonej cerkwi. Było trudno, ale w końcu się udało. W Białowieży dość długo jeszcze po wojnie krążyła wieść, że to zasługa specjalnej delegacji parafian, która jeździła w tej sprawie do Berlina, do Hermanna Göringa. Jednakże pytany swego czasu przeze mnie o. Klaudiusz Puszkarski, zaprzeczył temu.
Proboszcz niezwłocznie przystąpił do działania. Sporządzenie kosztorysu prac zlecił technikowi budowlanemu Kazimierzowi Jonewowi, który wywiązał się z tego zadania w grudniu 1942 roku. Do odbudowy cerkwi przystąpiono 1 czerwca 1943 roku. Prace zakończono w połowie października tegoż roku. Wyświęcenia odnowionej świątyni dokonał 17 października 1943 roku dziekan o. prot. Jan Gromotowicz.

(ciąg dalszy dostępny w wersji drukowanej lub w E-wydaniu Przeglądu Prawosławnego)

Piotr Bajko
fot. archiwum autora

Twoja opinia


imię:
email:
komentarz
wpisz tekst z obrazka: token