Numer 10(412)    Październik 2019Numer 10(412)    Październik 2019
fot.Anna Blakicka
Duchowe centrum Czarnogóry
Andrzej Charyło
Historia Monasteru Narodzenia Najświętszej Bogarodzicy w Cetyni sięga 1484 roku. Jego fundatorem był władca średniowiecznego księstwa Zety Ivan I Crnojević (1465-1490), który wybudował obronny kompleks monasterski. W 1493 roku z inicjatywy jego syna i następcy Đurađa IV Crnojevicia (1490-1496) powstała Obodsko-Cetyńska drukarnia, pierwsza państwowa drukarnia w Europie. Była ona zarazem drugą na świecie, która wydawała druki cyrylickie, gdyż pierwsza została założona w 1491 roku przez Szwajpolta Fiola w Krakowie. W drukarni w Cetyni w ciągu jej kilkuletniej działalności ukazały się Oktoich, Psałterz, Trebnik i Ewangelia. Po jej zamknięciu w 1496 roku główny mistrz drukarni, hieromnich Makary, opuścił Czarnogórę i udał się do Rumunii, gdzie w mieście Târgoviște kontynuował działalność wydawniczą druków cyrylickich.

Po ponad dwustu latach istnienia monaster w Cetyni został prawie doszczętnie zniszczony przez Wenecjan podczas najazdu wojsk osmańskich w 1692 roku. Zachowane ruiny znajdują się na miejscu określanym mianem Czipur. Obecnie stoi tam także kamienna cerkiew Narodzenia Najświętszej Bogarodzicy, wybudowana w 1886 roku. W jej wnętrzu znajduje się marmurowy sarkofag z doczesnymi szczątkami jej fundatora, księcia (1860-1910) i króla (1910-1918) Czarnogóry Mikołaja I Petrovicia Niegosza, przywiezione w 1989 roku z Włoch, gdzie został uprzednio pochowany w krypcie cerkwi w San Remo.
W 1701 roku założyciel dynastii teokratycznych władców Czarnogóry, nazywanych władykami, metropolita Cetyni, Daniel I Petrović Niegosz (1697-1735) wzniósł nowy monaster, oddalony niespełna dwieście metrów od ruin poprzedniego. Przez kolejne dziesięciolecia kilkakrotnie niszczyły go liczne najazdy tureckie. W latach 1782-1830 metropolitą Cetyni i władcą Czarnogóry był Piotr I Petrović Niegosz, skuteczny strateg, który odparł kolejne osmańskie ataki i wyprowadził kraj z chaosu, doprowadzając do stopniowego rozwoju. Był najsłynniejszą postacią w historii Czarnogóry. W celu praktykowania odosobnionej modlitwy wybudował skromne pomieszczenie, gdzie poświęcał się trudom ascetycznym. Po jego śmierci w 1830 roku został pochowany w cerkwi Narodzenia Najświętszej Bogarodzicy. W 1834 roku odbyła się kanonizacja hierarchy. Po otwarciu grobu okazało się, że ciało metropolity nie uległo rozkładowi. Cerkiew prawosławna pamięć św. Piotra Cetyńskiego czci 18/31 października. Jego kult ma charakter lokalny.

Ostatnim teokratycznym władcą Czarnogóry, łączącym godność metropolity z absolutną władzą świecką, był Piotr II Petrović Niegosz (1832-1851). Starał się wzmocnić organizację państwową. Dzięki jego wysiłkom w 1833 roku wznowiono tradycję drukarską, wydawano literaturę cerkiewną, księgi liturgiczne, słowniki, kalendarze. Monasterska drukarnia prowadziła działalność do połowy XIX wieku. W 1834 roku władyka Piotr II założył pierwszą w Czarnogórze szkołę. W ciągu swego życia zajmował się również twórczością pisarską. Liczne dzieła epickie autorstwa hierarchy należą do najbardziej wartościowych w literaturze południowych Słowian. Jego „Górski wieniec”, uważany za narodową epopeję czarnogórską, wydany w 1847 roku w Wiedniu, przetłumaczono pod koniec XIX i na początku XX wieku prawie na wszystkie języki europejskie.
W 1845 roku władyka Piotr II siedem kilometrów od Cetyni, na szczycie Jezerskim (1657 m n.p.m.) pasma górskiego Lovćen w Górach Dynarskich, wybudował cerkiew ku czci swojego poprzednika, św. Piotra Cetyńskiego. Po śmierci w 1851 roku został pochowany w monasterze w Cetyni. Po czterech latach, zgodnie z życzeniem hierarchy, jego szczątki zostały przeniesione do świątyni na szczycie pasma Lovćen. W czasie pierwszej wojny światowej w 1916 roku wojska austriacko-węgierskie zbombardowały świątynię. W 1925 roku odbudowano kaplicę, zachowując jej pierwotny kształt. W 1942 roku świątynia została uszkodzona przez wojska włoskie. Pomimo licznych społecznych protestów władze Jugosławii rozebrały cerkiew pod koniec lat 60. XX wieku. W 1974 roku wzniesiono na jej miejscu mauzoleum, w którym znajduje się sarkofag ze szczątkami hierarchy.
Grobowiec w Lovćen w świadomości mieszkańców Czarnogóry jest symbolem tożsamości narodowej i wolności. Nie zapominają o tym szczególnym miejscu nawet wtedy, gdy mieszkają w różnych częściach świata. Serbska społeczność prawosławnej parafii św. Stefana Deczańskiego w Columbus w stanie Ohio w Stanach Zjednoczonych w 2017 roku, z okazji półwiecza istnienia wspólnoty, podjęła decyzję o wybudowaniu nieopodal istniejącej repliki świątyni, która znajdowała się na szczycie Jezerskim w Górach Dynarskich. Założycielem serbskiej parafii był o. Mateja Matejic (1924-2018), twórca największej na świecie kolekcji słowiańskich manuskryptów w formie mikrofilmów (pisaliśmy o niej w PP 2/2018). Amerykańska kopia czarnogórskiej cerkwi z Lovćen wznoszona jest ku czci św. Mikołaja (Velimirovicia), biskupa Ochrydy i Žičy.

(ciąg dalszy dostępny w wersji drukowanej lub w E-wydaniu Przeglądu Prawosławnego)

Andrzej Charyło, fot. autor

Twoja opinia


imię:
email:
komentarz
wpisz tekst z obrazka: token