Home > Artykuł > Czerwiec 2021 > Odrodzenie Ducha Mosulu

Jerzy Uścinowicz był członkiem jury prestiżowego międzynarodowego konkursu architektonicznego na odbudowę zabytków Mosulu w Iraku, starożytnej Niniwy.

Mosul leży w północnym Iraku, niedaleko granicy z Turcją i jest stolicą regionu Niniwa. Położony w dolinie Tygrysu, jest trzecim co do wielkości miastem Iraku, po Bagdadzie i Basrze. Niniwa to starożytna stolica Asyryjczyków, zamieszkujących ten teren na długie wieki przed narodzeniem Chrystusa, a przyjmujących chrześcijaństwo już w I-II wieku naszej ery, wznoszących liczne chrześcijańskie świątynie i monastery.

Miasto podbili w 641 roku Arabowie. W VIII wieku liczyło 50 tysięcy mieszkańców, dwa razy więcej niż ówczesny Rzym, ale dziesięć razy mniej niż Bagdad. Od podboju arabskiego w mieście zaczęły powstawać meczety.

W X wieku Mosul to miasto kwitnące, pełne pięknych budynków, sklepów także uczonych mężów. 130 złotych lat miasta przypadają na wiek XII i XIII. Wzniesiono wtedy wiele domów, szkół, meczetów, kościołów i szpitali. Niektóre obiekty przetrwały do początku XXI wieku i dopiero nasz wiek, okrutny dla Bliskiego Wschodu, je zdewastował. Między innymi zrujnował Wielki Meczet Mosulu – Al Nouri, razem z madresą i minaretem Al Hadba z 1170 roku. Kompleks znajduje się w sercu miasta, które historycznie było zamieszkałe przez ludność wielu religii – chrześcijan, muzułmanów, żydów i narodowości – Asyryjczyków, Chaldejczyków, Arabów, Turków, Kurdów, Żydów.

Złoty wiek Mosulu przerwany został na trzy stulecia po najeździe mongolskim w połowie XIII wieku. Odradzać się zaczęło miasto w Imperium Osmańskim od połowy XVI wieku.

Od 1926 roku Mosul leży w nowopowstałym państwie Irak.

Wiek XXI. Okrutny dla Mosulu.

Wojna nie tylko zniszczyła Mosul i cały kraj, ale i zdestabilizowała sytuację polityczną w tym regionie – także w Syrii. Inwazja na Irak stała się katalizatorem ruchów eksternistycznych, które spowodowały powstanie głównie w Iraku i Syrii samozwańczego Państwa Islamskiego, przeprowadzającego czystki etniczne na chrześcijanach, alawitach, Kurdach, ale także umiarkowanych muzułmanach. Żołnierze Państwa Islamskiego niszczyli starożytne księgozbiory, posągi, muzea, domy.

Armia iracka zaczęła w 2016 roku odbijanie Mosulu z rąk dżihadystów, w następnym roku je wyzwalając.

Wiek XXI oddał Mosul w całkowitej ruinie. Ale Niniwa/Mosul, mająca tak starożytne korzenie i zasługi w dziejach kultury ludzkości, nie poddaje się. Powstaje z martwych.

UNESCO z Międzynarodową Unią Architektów i organizacją Odrodzenie Ducha Mosulu ogłosiło w 2019 roku konkurs architektoniczny, rozstrzygnięty w kwietniu tego roku. To konkurs na rekonstrukcję słynnego meczetu Al-Nouri z otaczającym go kompleksem i niecodziennym, pochylonym minaretem Al-Hadba oraz na rewitalizację dwóch świątyń chrześcijańskich – Al Tahera i Al Sa’aa. Świątyń znajdujących się na Starym Mieście jest więcej. Jedną z najstarszych jest prawosławna syryjska cerkiew św. Tomasza, zbudowana w miejscu dawnego domu, w którym przebywał święty apostoł Tomasz. Pierwsza wzmianka o świątyni pochodzi z 770 roku. Obecna jest z XIII wieku. W 1964 roku odkryto w niej relikwie – kości palców świętego apostoła. 23 grudnia 2009 roku bomba poważnie uszkodziła cerkiew. Po upadku Mosulu 17 czerwca 2014 roku jego syriacki arcybiskup prawosławny Nicodemus Daoud Sharaf zdołał przenieść relikwie św. Tomasza do monasteru św. Mateusza. Cerkiew św. Tomasza służyła jako więzienie powstańców przeciw Państwu Islamskiemu, do wyzwolenia miasta w 2017 roku.

– Odbudowa tego miejsca ma ogromne znaczenie. To wysłanie sygnału wiary i nadziei na pojednanie społeczności Mosulu i całego Iraku, po zakończeniu tragicznej wojny. Te miejsca duchowe oraz pomniki są  świadectwem historii i symbolem wspólnoty i tożsamości – mówi Jerzy Uścinowicz

Kompleks Al Nouri od XII wieku stanowił centrum życia miejskiego i rozwoju Mosulu. Poważnie zniszczony w 2017 roku ma być objęty zintegrowanym programem rehabilitacji, obejmującym również przeprojektowanie otwartej przestrzeni i relacji zespołu z tkanką miasta. Bo to miasto pogranicza kultur, jedno z najstarszych na świecie, nie przypadkiem zwane po arabsku „punktem łączącym”, centrum i skrzyżowanie szlaków wędrówek pielgrzymów wielu kultur, narodów i religii.

„Rekonstruując te obiekty, znaczące dla historii Iraku, dajemy wyraz odrzuceniu terroryzmu, ekstremizmu i wskazujemy na pluralizm i różnorodność” – napisała Noura Al Kaabi, minister kultury Zjednoczonych Emiratów Arabskich, które projekt współfinansują (50 mln dol.). Hasan Nadhim, minister kultury, turystyki i starożytności Iraku pisze, że Irak w ten sposób daje wyraz pokonaniu niebezpieczeństwa ekstremizmu, odrodzeniu życia w tak zniszczonej prowincji. A symbolem tego jest też zaangażowanie w projekt najbardziej utalentowanych indywidualności ze świata.

Na ten niezwykle prestiżowy konkurs, przy zgłoszeniu udziału ponad 700 zespołów, wpłynęło 137 prac z całego świata. Starannie wybrano członków konkursowego jury, by z tak ogromnej ilości projektów wyłonić najlepszy. UNESCO, wraz z ministrem kultury Iraku, desygnowało do jury dziewięć osób, co dla każdej z nich stanowiło ogromne wyróżnienie i taką samą odpowiedzialność za współdecydowanie o sercu Mosulu. Do jury zaproszono profesora architektury Jerzego Uścinowicza z wydziału architektury Politechniki Białostockiej, profesora Międzynarodowej Akademii Architektury i dyrektora Programu Roboczego „Miejsca duchowe” Międzynarodowej Unii Architektów UIA. Jako ekspert UNESCO w dziedzinie architektury sakralnej oraz ochrony i konserwacji dziedzictwa kulturowego, pracował z wybitnymi architektami z Iraku, Hiszpanii, Zjednoczonych Emiratów Arabskich, Egiptu, Francji, Chin, Bangladeszu i Szwajcarii. Każdy z nich ma ogromny dorobek twórczy i naukowy, uhonorowany najwyższymi nagrodami w dziedzinie światowej architektury, laureatami nagród Pritzkera (równoznacznego nagrodzie Nobla w dziedzinie architektury). To wielki honor dla społeczności architektów w Polsce, a naszej prawosławnej wspólnoty w szczególności. To wyraz uznania naukowej i twórczej kompetencji i wybitnego dorobku. Zbiegło się to z przyznaniem Jerzemu Uścinowiczowi tytułu naukowego profesora, nadanego przez Prezydenta RP.

(ciąg dalszy dostępny w wersji drukowanej lub w e-wydaniu Przeglądu Prawosławnego)

Gratulujemy Jerzemu Uścinowiczowi!

Anna Radziukiewicz

Odpowiedz