Sto dziesięć lat temu o. Maksym Sandowicz zginął śmiercią męczeńską od kuli austriackiego żandarma. W 1994 roku sobór biskupów Cerkwi w Polsce kanonizował św. Maksyma Gorlickiego. Była to kanonizacja historyczna, pierwsza w polskiej Cerkwi po drugiej wojnie światowej.
6 września 2004 roku, gdy Polska przystąpiła do Unii Europejskiej, rozpoczęłam pracę w ambasadzie Austrii w Warszawie, która trwała pięć lat. Kiedy przyjechałam do Warszawy, niewiele wiedziałam o prawosławiu w Polsce, a tym bardziej o św. Maksymie Gorlickim. Początkowo podczas zakończeń Liturgii w Warszawie, Białymstoku, Zwierkach czy innych miejscach, gdzie często bywałam, słyszałam imię św. Maksyma Gorlickiego i dopiero po pewnym czasie poznałam żywot tego świętego. Odnalazłam dokumenty tego świętego w aktach ambasady austriackiej w Warszawie, dotyczące dwuletniego procesu administracji austro-węgierskiej przeciwko o. Maksymowi, który swoją greckokatolicką parafię chciał doprowadzić do prawosławia. Dowiedziałam się o Łemkach, ich corocznych spotkaniach w ramach festiwalu Łemkowska Watra, obozie w Talerhofie, Akcji Wisła, zniszczonych wsiach na terenie dzisiejszej południowej Polski, ówczesnej Galicji. Kiedy w 2007 roku po raz pierwszy przyjechałam na Łemkowszczyznę, do Gorlic, na święto św. Maksyma, miałam okazję poznać szczegóły biografii św. Maksyma, które opowiedział mi przyjaciel z Polski, znający język niemiecki. Efektem wspólnego wysiłku było przetłumaczenie żywotu świętego z języka polskiego na niemiecki i publikacja tego tekstu w niemieckojęzycznych prawosławnych mediach.
Były ihumen monasteru w St. Andrä am Zicksee, archimandryta Paisjusz, obecnie mieszkający w monasterze w Serbii, nawiązał szczególną historyczną i duchową więź ze św. Maksymem. Monaster zamówił u ikonografa z Rumunii wspaniałą ikonę „Świętych męczenników Austrii i ziemi Habsburgów” ku czci duchownych prawosławnych, którzy ponieśli męczeńską śmierć na terenach byłej Jugosławii, Rumunii i Polski, opracowano hymny i kanon w języku niemieckim. Kopia tej ikony, ze św. Maksymem Gorlickim w centrum, znajduje się obecnie także w cerkwi w Bratysławie, na terenie dawnej dzielnicy żydowskiej. Czczą ją nie tylko Słowacy i Rusini, ale także Serbowie, Rosjanie i Ukraińcy.
W czasie pielgrzymki w 2015 roku do Gorlic pytałam, co powiedziałby nasz czcigodny święty na temat bieżących wydarzeń w polityce światowej i problemach w światowym prawosławiu. Podobnie jak dziewięć lat temu nie poznamy odpowiedzi, ale możemy poprosić świętego o modlitwę, aby tragiczna historia, która rozpoczęła się w dniach jego śmierci w postaci pierwszej wojny światowej, nie powtórzyła się. Geograficzną ojczyzną św. Maksyma, który swoją duchową przystań znalazł w prawosławiu, były państwa powstałe po rozpadzie Austro-Węgier. Jego żywot jest dla nas prawosławnych ważny z duchowego punktu widzenia. Został przedstawione w książce o dwuletnim procesie przeciwko św. Maksymowi i dwóm innym duchownym prawosławnym. Życzę, aby z tą biografią zapoznali się prawosławni i ludzie innych wyznań, a najlepiej decydenci na aktualnej scenie politycznej w Europie Wschodniej.
Wyrażam radość i podziękowanie Cerkwi w Polsce i osobiście metropolicie Sawie za kontynuowanie dzieła męczennika Maksyma Sandowicza.
Andrea-Anastasija Sandhacker
tłum. z niemieckiego Andrzej Charyło
fot. Andrea-Anastasija Sandhacker
Andrea-Anastasija Sandhacker, austriacka dyplomatka, w latach 2004-2009 konsul Republiki Austrii w Polsce. Pozostawała także na placówkach konsularnych w Moskwie, Belgradzie, i krajach Ameryki Południowej
