Parafie prawosławne na Ziemiach Odzyskanych są do siebie podobne. Obejmują duże tereny, czasem nawet kilka powiatów, ale mają niewielu wiernych. Są to Polacy pochodzący z Kresów Wschodnich, Ukraińcy i Łemkowie przesiedleni tu w 1949 roku w ramach Akcji Wisła, Białorusini i Gruzini. Są też Ukraińcy, przybyli w ostatnich latach, którzy rzadko chodzą do koszalińskiej cerkwi. Spośród 185 parafian Ukraińcy stanowią większość.
Cerkiew Zaśnięcia Przenajświętszej Bogarodzicy znajduje się centrum Koszalina przy ul. Mickiewicza 22, jest budynkiem gotyckim.
Świątynia powstała około roku 1300 roku i jest najstarszą budowlą sakralną Koszalina, starszą od rzymskokatolickiej katedry.
Do czasów reformacji był to kościół klasztorny zakonu Cystersek, wkomponowany w zabudowania klasztorne. Od połowy XVI wieku do 1945 roku był kościołem ewangelickim. W 1953 roku opustoszałą po wojnie światynię przekazano Cerkwi.
Od tamtej pory była ona kilkakrotnie remontowana. Gdzie było możliwe, przywrócono pierwotny gotycki wygląd. Podczas remontu w latach 1995-1997 skuto tynki położone w latach 70. Odkryto wówczas szereg detali architektonicznych. W 2014 roku wykonano remont dachu. W 2017 parafia kupiła od miasta kamienicę, leżącą naprzeciwko cerkwi, z przeznaczeniem na kancelarię, bibliotekę, zajęcia z młodzieżą i miejsce spotkań wiernych.
28 sierpnia 2024 roku obchodzono 100-lecie autokefalii Cerkwi w Polsce i 70-lecie parafii oraz świętowano 70 rocznicę urodzin ks. proboszcza mitrata Mikołaja Lewczuka. Liturgię celebrował arcybiskup wrocławski i szczeciński Jerzy (Pańkowski). Przybyli przedstawiciele władz miasta, duchowni, parafianie.
O. mitrat Mikołaj Lewczuk, dwunasty proboszcz w historii koszalińskiej parafii, został udekorowany orderem św. Marii Magdaleny II stopnia z ozdobami, a matuszka Elżbieta Lewczuk orderem św. Marii Magdaleny II stopnia. Jedenastu członków rady parafialnej otrzymało listy pochwalne.
Pisząc o cerkwi w Koszalinie warto wspomnieć o odległym o około trzydzieści kilometrów Białogardzie. Znajduje się tam Izba Tradycji Regionalnej. W niej można zobaczyć Order Świętej Równej Apostołom Marii Magdaleny I stopnia z Ozdobami i Wielki Order Świątobliwego Patriarchatu Ekumenicznego, przyznany przez patriarchę Bartłomieja prezydentowi Aleksandrowi Kwaśniewskiemu, który przekazał je do swojego rodzinnego miasta, do nowo utworzonej izby muzealnej. Wystawa orderów i odznaczeń Aleksandra Kwaśniewskiego, prezydenta RP w lata 1995-2005 prezentuje także inne ordery i odznaczenia, jakie otrzymał w czasie swojej prezydentury.
Aleksander Kwaśniewski urodził się w Białogardzie 15 listopada 1954 roku jako syn Zdzisława Kwaśniewskiego, lekarza chirurga. Starsi mieszkańcy z sympatią wspominają doktora, który żadnemu pacjentowi nie odmówił pomocy. Matka przyszłego prezydenta – Aleksandra z domu Bałasz – wychowała się w rodzinie prawosławnej, która po drugiej wojnie zamieszkała w białostockich Dojlidach. Była pielęgniarką, ale po wyjściu za mąż poświęciła się wychowaniu dzieci. Jej brat to wybitny architekt Michał Bałasz, nazywany niekiedy „architektem Pana Boga”. W 2024 roku ukończył 101 lat.
Maria i Przemysław Pilichowie, fot. autorzy
Autorzy dziękują za pomoc o. mitratowi Mikołajowi Lewczukowi
