Publikujemy drugą część rozważań matuszki Miriam (Marii Jurczuk) o pielgrzymowaniu w ciągu wieków do Ziemi Świętej.
Szczególnego rozmachu nabrało pielgrzymowanie po przybyciu do Ziemi Świętej matki Konstantyna Wielkiego, świętej cesarzowej Heleny w latach 326-328. Ona i jej syn, bizantyński cesarz Konstantyn Wielki uczcili miejsca święte, wznosząc pierwsze chrześcijańskie świątynie. Pod bezpośrednim nadzorem świętej Heleny zostały wzniesione okazałe budowle – bazylika Zmartwychwstania nad miejscem Świętego Grobu Pańskiego i Golgoty, bazylika tzw. Eleony na Górze Oliwnej w Jerozolimie i bazylika Bożego Narodzenia w Betlejem. Po świętej cesarzowej Helenie wielką troskę o Ziemię Świętą wykazała Eutropia, teściowa cesarza Konstantyna Wielkiego, budując sanktuarium w Mamre, w miejscu pobytu biblijnego patriarchy Abrahama w pobliżu Hebronu.
Pod koniec IV wieku powstawały nowe budowle sakralne, do których zaczęli coraz liczniej przybywać chrześcijańscy pielgrzymi z całego świata. W Betlejem na stałe osiadł święty Hieronim ze Strydonu, apologeta i tłumacz Pisma Świętego z języków greckiego i hebrajskiego na łacinę (Wulgata), któremu towarzyszyła zamożna arystokratka rzymska, święta Paula ze swoją córką Eustochium (Eustochia). Święta Paula z własnych funduszy wybudowała w Betlejem dwa monastery, jeden dla świątobliwych mężów, drugi dla pobożnych niewiast i wielkie hospicjum dla pielgrzymów. W roku 378, przybyła z Rzymu do Jerozolimy inna zamożna patrycjuszka, święta Melania Starsza, która zbudowała na Górze Oliwnej schronisko dla pielgrzymów i założyła monaster. Kapłanem i duchowym doradcą mieszkających tam mniszek był Rufin z Akwilei (345-410) – teolog, historyk, tłumacz dzieł chrześcijańskich z greki na łacinę. Kilka lat później, pomiędzy rokiem 384-390, inna bardzo pobożna arystokratka Poimenia, krewna bizantyńskiego cesarza Teodozjusza I, ufundowała na szczycie Góry Oliwnej sanktuarium, zwane Imbomonem, upamiętniające Wniebowstąpienie Pańskie. A święta Melania Młodsza, bogata matrona rzymska, wnuczka św. Melanii Starszej, która przybyła do Jerozolimy w roku 417, zbudowała obszerny monaster dla niewiast na Górze Oliwnej, odmawiając zostania jego przełożoną. Ufundowała też monaster dla mężczyzn na tej samej górze oraz bazylikę, a w roku 436 wybudowała pierwszą kaplicę na Golgocie.
W latach 438-439 odbyła pielgrzymkę z Konstantynopola do Jerozolimy święta Eudokia, bizantyńska cesarzowa, żona Teodozjusza II, kontynuatorka wielkich dzieł świętej cesarzowej Heleny. W 443 roku święta Eudokia ponownie wróciła do Jerozolimy i poświęciła się budowie świątyń, monasterów, szpitali i hospicjów dla biednych, starców i pielgrzymów. Święta Eudokia ufundowała bazylikę przy Sadzawce Siloe, w której złożono relikwie świętego męczennika Szczepana (Stefana) i bazylikę w pobliżu Sadzawki Bethesda, upamiętniającą miejsce narodzin Bogarodzicy. Wybudowała wspaniałą rezydencję dla biskupów jerozolimskich w pobliżu Bazyliki Zmartwychwstania Pańskiego i nakazała odbudowę zburzonych murów Jerozolimy. Wszechstronnie wykształcona i wielce pobożna, „ozdobiona wszelkimi cnotami” święta cesarzowa Eudokia cieszyła się ogromnym autorytetem w środowisku jerozolimskich kapłanów i mnichów oraz świeckich mieszkańców miasta.
Już w pierwszej połowie IV wieku Ziemię Świętą zaczęły odwiedzać liczne rzesze chrześcijańskich pątników, z których wielu pozostało w niej na stałe. Sanktuaria i monastery, a nawet pustkowia, wąwozy i skalne groty Pustyni Judzkiej zapełniły się mnichami-ascetami, przybywającymi często z odległych zakątków. Prowadząc samotne, pełne wielkich wyrzeczeń życie na pustyni, mnisi anachoreci i cenobici, zmagając się z pokusami, dążyli do jedynego celu – osiągnięcie zbawienia i wewnętrznej doskonałości. Mnisi żyli wtedy jak aniołowie w fizycznym ciele, bronili prawdziwej wiary prawosławnej przed herezjami i rozlamami, zakładali potężne ośrodki monastyczne, które oferowały całemu światu chrześcijańskiemu wzorce życia i modlitwy. Tych prawdziwych mężów Bożych także nawiedzali pielgrzymi, szukając u nich duchowej porady.
W historii Ziemi Świętej bizantyński etap dziejów od IV do VII wieku (do najazdu muzułmanów w 638 roku), dzięki wsparciu cesarzy z Konstantynopola, był okresem „złotego wieku” chrześcijaństwa, epoką wielkiego rozkwitu, nacechowaną dobrobytem i intensywnym rozwojem budownictwa sakralnego. Ikonografia i architektura sakralna stały się wtedy w Ziemi Świętej ważnymi nośnikami chrześcijańskiego wyznania wiary, Nicejskiego Credo.
(ciąg dalszy dostępny w wersji drukowanej lub w E-wydaniu Przeglądu Prawosławnego)
Matuszka Miriam, fot. archiwum autorki
