Historia objawień na Górze Jawor sięga 21 września 1925 roku. Wówczas trzy młode Łemkinie wracały pieszo przez góry z Rusi Preszowskiej, gdzie wybrały się na odpust do wsi Gaboltov. Według przekazów, gdy przechodziły przez góry, ujrzały jasne światło, które raziło je w oczy, a potem zaczęły gorliwie się modlić. Następnego dnia, zaintrygowane cudem, powróciły w miejsce, gdzie pojawił się blask – choć nieregularny – i zaczął się powtarzać. Wkrótce jednej z kobiet – Firyji Demjanczuk, która była świadkiem tych wydarzeń, wraz z tym światłem ukazała się Bogarodzica, co doprowadziło do wybudowania kaplicy w tym miejscu.
Początkowo ówczesne greckokatolickie władze cerkiewne nie popierały budowy świątyni, ale pod silnym naciskiem wiernych, jesienią 1929 roku, na szczycie Jawora stanęła kaplica poświęcona Matce Bożej, a obok niej wybiło niebawem źródełko. Poświęcenie kaplicy odbyło się w święto Opieki Przenajświętszej Bogarodzicy 14 października 1931 roku, a Liturgii tego dnia przewodniczył ówczesny greckokatolicki biskup przemyski Josafat Kocyłowski. Wśród Rusinów historia bardzo szybko się rozniosła. Góra Jawor stała się miejscem kultu Rusinów z łemkowskiej strony Karpat, ale i z Preszowszczyzny.
Po tragicznym dla Łemków 1947 roku kaplicę przejęły Wojska Ochrony Pogranicza, które urządziły w niej strażnicę, a całe jej wyposażenie zaginęło lub zostało spalone.
Starania o odzyskanie świątyni rozpoczęły się wraz z pierwszymi powrotami Łemków z wygnania – pod koniec lat 50. XX wieku. Ratunek dla Świętej Góry Jawor przyszedł w 1969 roku, gdy cerkiew i otaczający ją teren zostały przekazane Cerkwi prawosławnej. Wówczas, dzięki staraniom powracających Łemków i przy wsparciu rodaków z Ameryki, udało się rozpocząć remont kaplicy Opieki Przenajświętszej Bogarodzicy na Górze Jawor. Została ona włączona do prawosławnej parafii św. Michała w Wysowej. Wówczas w cerkwi znów rozpoczęły się modlitwy i nabożeństwa, a Święta Góra Jawor – po około trzydziestu latach – powróciła na mapę pielgrzymowania Rusinów, a z czasem wiernych z całej Polski i Czechosłowacji (Słowacji).
Mimo że kaplica przetrwała i została odnowiona dzięki staraniom wiernych Cerkwi prawosławnej i dzięki nim przetrwał przedwojenny kult Bogarodzicy w tym miejscu, w 2017 roku kaplica została na mocy wyroku przekazana Cerkwi greckokatolickiej. Od tego czasu prawosławni Łemkowie modlili się na sąsiedniej działce. W końcu nadszedł czas, kiedy otrzymali oni pozwolenie na budowę własnej świątyni.
Góra Jawor to miejsce bliskie wszystkim Łemkom. To nie tylko miejsce modlitwy, ale i symbol ich tradycji i kultury. To także świadectwo burzliwej historii narodu ruskiego, który przeszedł przez wygnanie, powroty i swoje odrodzenie.
Każdy, kto chciałby wspomóc dzieło budowy prawosławnej cerkwi na Świętej Górze Jawor, może złożyć ofiarę na konto:
Prawosławna Diecezja Przemysko-Gorlicka
35 8627 0001 2002 3011 7855 0001
„Święta Góra Jawor – darowizna na budowę cerkwi”.
