Pojęcie kanonizacji wywodzi się od greckiego słowa kanon (κανών), oznaczającego normę, regułę, wzorzec. W rozumieniu Cerkwi proces ten nie kreuje świętości, lecz potwierdza ją i ogłasza w wymiarze publicznym, włączając imię nowo kanonizowanego do modlitewnej pamięci Kościoła powszechnego. Kanonizacja jest więc formą objawienia wiernym, że dana osoba stała się ikoną świętości i przykładem do naśladowania, a jej życie i śmierć pozostają zgodne z Ewangelią.
Od czasów starożytnych Liturgia sprawowana na grobach męczenników potwierdzała tę prawdę, ukazując jedność Kościoła ziemskiego z Kościołem triumfującym w niebie.
16 września w świątyni Świętej Sofii Mądrości Bożej w Warszawie odbyły się uroczystości kanonizacyjne Męczenników Katyńskich oraz wszystkich, którzy oddali życie za wiarę i Święte Prawosławie w łagrach, obozach koncentracyjnych, podczas Powstania Warszawskiego, w czasie przymusowych wysiedleń i deportacji. Cerkiew imiennie ogłosiła świętymi kapelanów Wojska Polskiego – ks. Szymona Fedorońko, ks. Wiktora Romanowskiego i ks. Włodzimierza Ochaba – a wraz z nimi wszystkich, którzy ponieśli śmierć w obronie wiary w Katyniu i Miednoje, Oświęcimiu, Majdanku i Treblince, w Powstaniu Warszawskim, a także w czasie przymusowych wywózek i udręki bieżeństwa 1915 roku. Akt ten, połączony ze stuleciem ogłoszenia autokefalii Cerkwi prawosławnej w Polsce, nabrał szczególnej doniosłości zarówno dla wspólnoty wiernych, jak i dla narodowej pamięci. Ofiara męczenników – złożona równocześnie w imię Chrystusa i Ojczyzny – stała się nierozerwalnym świadectwem wiary.
Uroczystości kanonizacyjne zainaugurowała procesja z wniesieniem ikony nowych męczenników do świątyni, po której głos zabrał metropolita Sawa. Hierarcha odczytał uchwałę soboru biskupów naszej Cerkwi z 18 marca o świętości Męczenników Katyńskich i ofiar łagrów. Zaznaczył, że stołeczna świątynia Hagia Sophia została wzniesiona na przywiezionej do Warszawy ziemi przesiąkniętej krwią polskich męczenników XX wieku – Katynia, Oświęcimia, Miednoje, Powstańców Warszawskich oraz ofiar licznych łagrów i represji. Metropolita podkreślił, że wpisanie Męczenników Katyńskich do dyptychu świętych jest uroczystym świadectwem prawdy o ich wierze, sile ducha i niezłomnej służbie Matce Cerkwi. Hierarcha zaakcentował wielką syntezę dziejów prawosławia w Polsce, osadzając świadków wiary XX wieku w kontekście zarówno historii narodowej, jak i eklezjalnej. Przypominał, że we wrześniu 1939 roku, w obliczu inwazji na Rzeczpospolitą, śp. metropolita Dionizy wzywał wiernych do obrony ojczyzny, modląc się o Boże błogosławieństwo i zwycięstwo nad nieprzyjacielem. Na ten apel odpowiedzieli duchowni i świeccy, którzy złożyli najwyższe świadectwo wierności – męczennicy Katynia i Oświęcimia, żołnierze walczący pod Tobrukiem i Monte Cassino, uczestnicy Powstania Warszawskiego i wielu innych dramatycznych wydarzeń wojennych.
(ciąg dalszy dostępny w wersji drukowanej lub w E-wydaniu Przeglądu Prawosławnego)
o. Adam Magruk, fot. Oleksandr Rudyi
