Ukazała się książka Jarosława Charkiewicza, który od lat zajmuje się m.in. prawosławną hagiografią. Po pracach poświęconych świętym Cerkwi prawosławnej w Polsce, świętym białoruskim, gruzińskim, cypryjskim, rumuńskim i albańskim, przedmiotem zainteresowań autora zostali święci szczególnie czczeni w Serbskiej Cerkwi Prawosławnej. Cerkiew ta ma wielu świętych hierarchowów, władców, mnichów i męczenników. Wszyscy zaświadczają o ogromnej roli prawosławia w dziejach państwowości serbskiej, której bez współdziałania Cerkwi zapewne by nie było. Obecnie święci ci modlą się za swoje państwo, naród i Cerkiew. Wielu serbskim świętym cześć oddają również inne lokalne Cerkwie prawosławne, w tym w Polsce.
W „Słowie wstępnym” metropolita warszawski i całej Polski Sawa, pisząc, że „święci są owocem duchowości narodu serbskiego”, podkreślił też związany z tym aspekt historyczny: „W ciągu swojej wielowiekowej, burzliwej historii Serbowie wiele wycierpieli od innych, innosławnych narodów. Czyniąc to często poświęcali swoje życie za innych, ale też w obronie swojej wiary i Cerkwi, swojego państwa. Szczególnie trudnych czasów Serbska Cerkiew Prawosławna i państwowość serbska doświadczyły w okresie trwającej niemal pół tysiąclecia (od bitwy na Kosowym Polu w 1389 r. do odzyskania niepodległości przez Serbię w 1878 r.) okupacji przez Imperium Osmańskie. Wielu męczenników przyniosły też czasy II wojny światowej”.
Autor „Wprowadzenia” do książki, wybitny polski slawista prof. dr hab. Aleksander Naumow, również nie omieszkał zacytować zwierzchnika naszej Cerkwi, który w albumie „Kolory Prawosławia. Serbia” napisał: „Ziemia serbska, od zarania obecności Słowian na tych terenach, była i jest związana z prawosławiem. Nie powinno więc dziwić odwieczne i nadal obecne utożsamianie Serba-patrioty z Serbem-prawosławnym, a prawosławnego Serba z patriotą państwa serbskiego. Synonimiczność narodu i religii zakorzenione są w Serbii głęboko. Korzenie te tkwią w trwałym fundamencie, na którym wyrósł zarówno naród serbski, jak i serbskie prawosławie. Na fundamencie tym, cegła po cegle, wznoszona była i jest świątynia państwa serbskiego i serbskiej prawosławnej religijności. Spoiwem tych cegieł była i pozostaje specyficzna zaprawa, zroszona krwią serbskich męczenników za wiarę, umacniana dalekowzroczną myślą głęboko wierzących serbskich władców i utrwalana łzami modlitw oddanych Bogu serbskich mnichów i mniszek”. Trudno się z tymi słowami nie zgodzić.
(ciąg dalszy dostępny w wersji drukowanej lub w E-wydaniu Przeglądu Prawosławnego)
Jarosław Charkiewicz
Jarosław Charkiewicz, Święci Serbskiej Cerkwi Prawosławnej, Wydawnictwo Warszawskiej Metropolii Prawosławnej, Warszawa 2025, ss. 464.
