6 stycznia 2005 roku Sejm uchwalił ustawę o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz języku regionalnym. 20 lat funkcjonowania stało się okazją do oceny tego bardzo ważnego dla mniejszości w Polsce aktu prawnego. Było także okazją do refleksji nad sytuacją poszczególnych mniejszości, do wymiany doświadczeń i formułowania kierowanych do przedstawicieli władz oczekiwań i postulatów. Uchwalenie ustawy – i w tym liderzy organizacji mniejszościowych, przedstawiciele świata nauki, parlamentarzyści obecnej koalicji rządzącej i przedstawiciele rządu oraz władz naszego (podlaskiego) województwa byli zgodni – miało ogromne, pozytywne znaczenie nie tylko dla mniejszości ale także dla państwa polskiego. Opinie takie wybrzmiewały w czasie konferencji naukowej zorganizowanej na wydziale Stosunków Międzynarodowych Uniwersytetu w Białymstoku (9-10 grudnia 2024), konferencji w Sejmie (4 lutego 2025),uroczystym posiedzeniu Komisji Wspólnej Rządu i Mniejszości Narodowych i Etnicznych w ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji (10 grudnia 2025), a ostatnio w białostockiej operze, gdzie obchodzono dwudziestą rocznicę uchwalenia ustawy pod hasłem ,,Siłą Polski jest różnorodność”.
Główne, ważne dla mniejszości wnioski z tych konferencji to wyrażana przez rządzących gotowość do dialogu, współpracy i uwzględnianie doświadczeń minionego dwudziestolecia a także gotowość nowelizacji ustawy.
Podczas wydarzenia marszałek Województwa Podlaskiego Łukasz Prokorym, członek zarządu Jacek Piorunek i przewodniczący komisji sejmiku ds. mniejszości narodowych i etnicznych Igor Łukaszuk wręczyli osobom szczególnie zasłużonym odznaki honorowe województwa podlaskiego.
Wśród uhonorowanych znaleźli się Ilona Karpiuk, Maria Ryżyk, Jerzy Kalina, Dariusz Fionik, Jan Adamowicz i Jolanta Januszanis.
Ustawa o mniejszościach – stwierdził Łukasz Prokorym – chroni tożsamość kulturową, językową i religijną tych grup. Jej celem jest wspieranie różnorodności i równego traktowania wszystkich obywateli. Ustawa, której jubileusz dziś obchodzimy, pomogła uporządkować reguły prawne i relacje między mniejszościami a państwem i samorządami, a te 20 lat to doskonały moment, aby ocenić, co w tym dokumencie się sprawdziło, a co wymaga poprawy. Marszałek podkreślił, że dla obecnych władz województwa sprawy mniejszości są bardzo ważne. Dowodem na to jest utworzenie drugiej w historii kraju komisji stałej mniejszości narodowych i etnicznych w sejmiku województwa, która jest „miejscem dialogu, dopracowywania różnych pomysłów i dróg współpracy” i powołanie pełnomocnika ds. mniejszości Aleksandra Wasyluka. Marszałek zapewnił, że podlaski samorząd jest otwarty i wspiera mniejszości narodowe w regionie.
Jacek Piorunek do tej listy dodał utworzenie finansowanego z budżetu województwa podlaskiego Białoruskiego Centrum Kultury, które stało się miejscem spotkań i pielęgnowania białoruskiej tożsamości.
Zaprezentowano ogólnopolską wystawę poświęconą mniejszościom, a pełnomocnik wojewody do spraw mniejszości Artur Konopacki przedstawił ich obraz w regionie. Odbył się także panel dyskusyjny na temat znaczenia, historii i możliwej nowelizacji ustawy, do którego obok Grzegorza Kuprianowicza, Igora Łukaszuka, Sławomira Iwaniuka zaproszono także moją skromną osobę. Prowadzący Artur Konopacki postawił przed nami kilka ważnych pytań m.in.
• Na ile obecna ustawa jest odpowiedzią na historyczne doświadczenia mniejszości narodowych i etnicznych (dyskryminację, politykę asymilacyjną)? Czy uwzględnia różnorodność losów poszczególnych grup i ich odmienne potrzeby wynikające z przeszłości?
• Czy i w jakim stopniu ustawa powinna uwzględniać kwestie pamięci historycznej, traum zbiorowych (np. deportacji, przesiedleń, represji) oraz prawa mniejszości do ich upamiętniania?
• Jak dotychczasowe doświadczenia mniejszości w zakresie udziału w życiu politycznym i społecznym przekładają się na realny wpływ na decyzje polityczne? (panel dostępny na:https://www.youtube.com/watch?v=NizM0598yaU).
(ciąg dalszy dostępny w wersji drukowanej lub w E-wydaniu Przeglądu Prawosławnego)
Eugeniusz Czukwin, fot. Michał Iwaniuk
