8 lutego 1925 roku na Uniwersytecie Warszawskim został otwarty Wydział Teologii Prawosławnej, powołany do życia staraniem metropolity Dionizego Waledyńskiego – główny ośrodek naukowy i dydaktyczny polskiego prawosławia w okresie międzywojennym. Z okazji jubileuszu 100-lecia założenia wydziału Akademia Supraska i Fundacja Oikonomos zorganizowały debatę, w której uczeni przestawiają historię i rolę naszej przedwojennej szkoły teologicznej (nagranie dostępne na platformie YouTube na kanale Fundacji Oikonomos).
Wydział Teologii Prawosławnej Uniwersytetu Warszawskiego stał się drugą w historii Rzeczypospolitej wyższą szkołą teologiczną. Ponieważ król oficjalnie nigdy nie nadał Kolegium Mohylańskiemu tytułu akademii, dzieło metropolity Dionizego było pierwszym w historii nauki i kultury polskiej wprowadzeniem teologii prawosławnej w system nauczania uniwersyteckiego. Sądzę, że powołanie wyższej szkoły teologicznej było drugim, po uzyskaniu autokefalii, największym dokonaniem hierarchy, zapewniającym Cerkwi wykształcone kadry.
W okresie międzywojennym istnienie wydziału postawiło Uniwersytet Warszawski w szeregu dwóch najważniejszych ośrodków nauki teologii prawosławnej w Europie, obok Instytutu św. Sergiusza w Paryżu, powołanego w tym samym 1925 roku. Z tego powodu nierzadko uczeni stali przed dylematem – Warszawa czy Paryż.
W owym czasie teologia prawosławna wstąpiła w nowy etap rozwoju – z nauki o charakterze scholastycznego doktrynerstwa zaczęła się stawać wyjątkową formą humanistyki, badającą doświadczenie człowieka, kulturę epok minionych w aspekcie odnalezienia w niej człowieka z jego sposobem widzenia i odczuwania, w sposób niezwykły potraktowała mistykę, literaturę, sztukę, a całokształt kultury bizantyńskiej spróbowała ująć jako system nowego odczytania rzeczywistości.
(ciąg dalszy dostępny w wersji drukowanej lub w E-wydaniu Przeglądu Prawosławnego)
Witali Michalczuk, wydział „Artes Liberales” UW, fot. archiwum autora
Więcej o historii Wydziału Teologii Prawosławnej UW i sylwetkach profesorów napiszemy w kolejnych wydaniach PP. Można o tym przeczytać w książce Witalija Michalczuka, Metropolita Dionizy Waledyński – wielki hierarcha i prawosławny obywatel Rzeczypospolitej. Biografia w rzeczach, fotografiach i archiwaliach, Kraków 2022.
