W roku 2026 przypada 50 rocznica śmierci o. Jerzego Klingera (zmarł w nocy 2 lutego 1976 roku w wieku 58 lat). Był gorliwym kapłanem i teologiem prawosławnej Cerkwi, nauczycielem kilku pokoleń duchownych polskiej Cerkwi, inspiratorem odnowienia po drugiej wojnie polskiej teologii prawosławnej, w tym w latach 60. XX wieku na Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej w Warszawie.
Urodził się 15 kwietnia 1918 roku w Smoleńsku, w domu brata swej babki, prawosławnego arcybiskupa smoleńskiego, potem wileńskiego Teodozjusza Fiedosiejewa. Ojciec Jerzego, Witold, był profesorem filologii klasycznej w Uniwersytecie Kijowskim św. Włodzimierza. Na skutek wojen i przemian w Kijowie, od 1920 roku rodzina emigruje do Polski, sam Jerzy z matką w 1924. W Kijowie pozostała jedynie siostra matki Jerzego, Zinaida, żona znanego teologa, profesora Bazylego Ekzemplarskiego (syna arcybiskupa Hieronima, prawosławnego ordynariusza diecezji warszawskiej w latach 1898-1905).
Do wybuchu wojny 1939 roku Jerzy z rodziną przebywa w Poznaniu, gdzie jego ojciec jest profesorem uniwersytetu. Młody Jerzy uczestniczy aktywnie w życiu prawosławnej parafii w Poznaniu, skupionej wokół o. Aleksandra Bogaczowa. Lata wspólnej modlitwy u boku tego charyzmatycznego kapłana, któremu posługuje przy ołtarzu w cerkwi, zadecydowały o kapłańskim powołaniu Jerzego. Głębia przeżyć liturgicznych oraz otwartość na kontakty zewnętrzne tamtejszej grupy emigracji rosyjskiej, skupionej wokół cerkwi garnizonowej przy ul. Marcelińskiej, uformowały młodego Jerzego jako prawosławnego chrześcijanina.
Jerzy zaczyna pisać i publikuje wiersze po polsku i po rosyjsku. Ta poezja, zawsze dwujęzyczna, pozostanie już do końca głębokim nurtem jego życia. Była dla niego przeżyciem tajemnicy świata, wizją nieziemskiego światła i samego Chrystusa. Była pierwotną, swoistą formą jego teologii. W 1937 roku Jerzy zdaje maturę i zapisuje się na wydział filologiczny Uniwersytetu Poznańskiego, studiując polonistykę i filozofię. Utrzymuje kontakty z Julianem Tuwimem, Leopoldem Staffem, Jarosławem Iwaszkiewiczem.
W czasie wojny 1939-1944 przebywa w Warszawie, gdzie ukrył się jego ojciec, poszukiwany przez hitlerowców w ramach akcji represji wobec polskich naukowców. Jerzy bierze aktywny udział w życiu liturgicznym prawosławnej katedry na Pradze, pełniąc funkcję subdiakona przy metropolicie Dionizym. Metropolita wprowadza go do Prawosławnego Seminarium Duchownego. W 1944 roku Jerzy kończy seminarium celująco.
W 1946 kończy studia filozofii na Uniwersytecie Jagiellońskim (magisterium u prof. Władysława Tatarkiewicza). Zostaje adiunktem w katedrze historii filozofii na UJ. Współpracuje z grupą fenomenologów, skupionych wokół prof. Romana Ingardena.
W katedrze św. Marii Magdaleny w Warszawie zawiera związek małżeński z Haliną, rodzi się ich syn Michał, potem córki Irena i Maria. Z tego też czasu wywodzą się dwie jego dozgonne przyjaźnie – z Andrzejem Grzegorczykiem i Jerzym Nowosielskim. W Bibliotece Jagiellońskiej studiuje Ojców Kościoła, czyta dzieła rosyjskich filozofów i teologów (Włodzimierza Sołowjowa, Sergiusza Bułgakowa, Mikołaja Bierdiajewa i innych). W 1949 roku rezygnuje z pracy w Uniwersytecie Jagiellońskim, gdzie zaczyna dominować antyreligijny marksizm. Przyjmuje propozycję pracy w liceum ogólnokształcącym w Koźminie Wielkopolskim.
(ciąg dalszy dostępny w wersji drukowanej lub w E-wydaniu Przeglądu Prawosławnego)
Michał Klinger
fot. archiwum redakcji
