W styczniu minęło dziesięć lat od odejścia do wieczności o. Grzegorza Sosny. Był to dzień wigilii Bożego Narodzenia, zimowej Paschy, jak to pięknie ujął arcybiskup bielski Grzegorz w swoim wystąpieniu na sympozjum, które odbyło się 19 lutego w Bielskim Domu Kultury. Blisko sto osób, na zaproszenie Stowarzyszenia Muzeum Małej Ojczyzny w Studziwodach oraz Akademii Supraskiej, przybyło z różnych miejscowości Podlasia, by wspomnieć duszpasterza, naukowca, wielkiego społecznika, jedną z najwybitniejszych postaci we współczesnej historii Cerkwi prawosławnej oraz mniejszości białoruskiej w Polsce. Podczas sympozjum zaprezentowano także jedenasty numer rocznika „Mielnicki Hostineć”, dedykowany pamięci o. Grzegorza.
Najważniejszą częścią sympozjum była rozmowa o życiu i dokonaniach o. Grzegorza Sosny. Poza bielskim władyką wzięli w niej udział Aleksander Sosna, diakon Jerzy Andrejuk, prof. Aleksander Naumow, dr Grażyna Charytoniuk-Michiej, Eugeniusz Czykwin oraz Anna Fionik. Każda z tych osób ze swojej perspektywy podkreślała walory duchownego, jego pracowitość, skrupulatność i otwarcie na drugiego człowieka. Z każdym – czy to profesorem, czy też wiejską kobietą – umiał znaleźć wspólny język i temat. Uwrażliwiał przy tym każdego na wartość dokumentu, mawiając: „jest dokument, jest człowiek”. Moderatorem rozmowy był Tomasz Sulima, uczeń i kuzyn duchownego.
Skalę dorobku o. Grzegorza Sosny unaoczniała wystawa jego publikacji, którą specjalnie na sympozjum przygotowało muzeum w Studziwodach. Od roku 2016 funkcjonuje tutaj Biblioteka im. o. Grzegorza Sosny, gdzie przechowywana jest część księgozbioru oraz pamiątek po duchownym, w tym maszynopisy i rękopisy jego pierwszych publikacji. W ciągu swego aktywnego, twórczego życia duchowny wydał ponad czterdzieści książek. A to tylko część jego dorobku, bo były jeszcze setki materiałów ukazujących się w periodykach, głównie „Wiadomościach Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego”, tygodniku „Niwa” i „Przeglądzie Prawosławnym”. Kompletne roczniki „Niwy”, poczynając od 1956 roku, o. Grzegorz przekazał do muzeum w Studziwodach.
O. Grzegorz Sosna zawsze stawiał na młodzież, jej rozwój duchowy i intelektualny. Cenił sztukę sakralną, w tym muzykę. Wspierał kulturalne działania podlaskich Białorusinów. Dlatego też na sympozjum nie mogło zabraknąć śpiewów cerkiewnych i świeckich. Pamięci duchownego został dedykowany występ kameralnego chóru bielskich cerkiewnych dyrygentek. We wszystkich pięciu bielskich parafiach prawosławnych ważną posługę kierowania cerkiewnymi chórami niosą kobiety, które zamiłowanie do cerkiewnego śpiewu i czytania kształtowały od lat dziecięcych i młodzieńczych. W kameralnym oktecie śpiewają Marta Zinkiewicz, Marta Werszko i Paulina Kazmiruk (cerkiew Preczystieńska), Ewa Tarasiuk i Marta Ignatowicz (Woskresieńska), Irena Korowaj (Michajłowska), Natalia Martyniuk (Pokrowska) i Anna Litwiniuk (Uspieńska).
Druga część sympozjum nosiła już charakter wybitnie naukowy i była poświęcona monasterowi św. Mikołaja Cudotwórcy, który funkcjonował w Bielsku Podlaskim od XV do XIX wieku. Obecnie na dawnym, monasterskim placu znajdują się dwie szkoły białoruskie – podstawówka oraz liceum, którego absolwentem był o. Grzegorz Sosna. Trzydzieści lat temu nakładem Białoruskiego Towarzystwa Historycznego ukazała się książka „Dzieje Cerkwi w Bielsku Podlaskim”, a w nim rozdział poświęcony historii monasteru. Napisałem ją wspólnie z o. Grigorijem. I oto, pod koniec ubiegłego roku, ukazała się publikacja poświęcona temu ośrodkowi monastycznemu, jakże ważnego dla dziejów prawosławia w Rzeczypospolitej. Książka, wydana przez Pomorski Uniwersytet Medyczny w Szczecinie oraz Polską Akademię Nauk, podsumowuje badania archeologiczne, przeprowadzone w 2020 roku na części przycerkiewnego cmentarza.
(ciąg dalszy dostępny w wersji drukowanej lub w E-wydaniu Przeglądu Prawosławnego)
Doroteusz Fionik,
fot.
archiwum autora, Anna Radziukiewicz
