Na pomniku Maksymiliana Stępkowskiego znajduje się napis: „Protoijerej Maksymilian Fiodorowicz Stępkowski. Zmarł 30 maja [12 czerwca] 1906 roku w 63. roku życia. Pierwszy proboszcz i budowniczy obu prawosławnych świątyń w mieście Augustowie. Od żony i wdzięcznych parafian”.
Gdzie znajdowały się te świątynie? Cerkiew drewniana była wzniesiona na niewielkim wzgórzu nad Nettą. Prowadziła do niej ulica Ruska, zwana też Cerkiewną (obecnie Sienkiewicza). Świątynia powstała w ciągu dwóch zimowych miesięcy 1878/1879. Oficjalnie mówiło się o przebudowie cerkwi unickiej, ale tak naprawdę ze starego budynku wykorzystano niewiele. Jej poświęcenie odbyło się 4/16 lutego 1879. Otrzymała wezwanie Kazańskiej Ikony Matki Bożej.
Cerkiew murowaną umieszczono w centrum miasta, na placu miejskim (obecnie Rynek Zygmunta Augusta). Budowano ją w latach 1881-1884, poświęcono 7/19 października 1884. Patronami zostali św. św. Piotr i Paweł.
Proboszcz Maksymilian Stępkowski nie tylko nadzorował budowę obu cerkwi. Jeśli było trzeba, brał do rąk narzędzia i pracował fizycznie. Parafianie widywali go na szczycie dzwonnicy i podziwiali jego umiejętności stolarskie oraz malarskie. On sam powtarzał z uśmiechem, że żadna cegła nie została położona bez jego wiedzy.
W Augustowie dawno już nie ma tych cerkwi, nie ma nawet śladu po nich. I tylko miłośnicy historii regionalnej wiedzą, że cegły z rozbiórki cerkwi świętych Piotra i Pawła posłużyły do budowy gmachu seminarium nauczycielskiego (obecnie w tym budynku mieści się II Liceum Ogólnokształcące im. Polonii i Polaków na Świecie).
O służbie Maksymiliana Stępkowskiego w Augustowie jest sporo informacji w rosyjskojęzycznych źródłach drukowanych, takich jak: Холмско-bаршавский епархиальный вестник (1877-1905), Варшавский епархиальный листок (1906), Памятная книжка Сувалкской губернии (lata 1877, 1878, 1880, 1881, 1883-1904).
Źródła te wymieniają nagrody, jakie o. Maksymilian otrzymał od władz duchownych. Podają także, ile pieniędzy na różne zbiórki organizowane w diecezji przekazywał od parafian, a ile wpłacał z własnych funduszy.
Ze źródeł można się też dowiedzieć na przykład, że wygłosił kazanie na pogrzebie protoijereja o. Ilji Rżepeckiego, kierował chórem podczas uroczystego poświęcenia cerkwi w Rudawce, podejmował noclegiem arcybiskupa Leontija, a potem Flawiana. Nic natomiast nie mówią o czasie przed przybyciem do Augustowa. Nawet w nekrologu nie podano daty i miejsca urodzenia. Jedynie w czasopiśmie Холмский греко-униатский месяцеслов z lat 1871, 1872, 1873, 1874 znalazłam informację, że o. Maksymilian Stępkowski (ros. Максимилiанъ Стемпковскiй) był diakonem w prawosławnej parafii w Lublinie. Czy na pewno jednak chodzi o „tego” Stępkowskiego?
Maksymilian Stępkowski był doceniany przez władze. Otrzymał kamiławkę, krzyż napierstny od Świętego Synodu, srebrny medal upamiętniający panowanie Aleksandra III.
(ciąg dalszy dostępny w wersji drukowanej lub w E-wydaniu Przeglądu Prawosławnego)
Bożena Diemjaniuk, Augustów
