Pierwsi prawosławni, kupcy z Serbii, Grecji i Macedonii, przybyli do Kalisza – najstarszego miasta w Polsce – kilka wieków temu. Było ich niewielu. Pierwsza parafia prawosławna powstała około 1740 roku. Sytuacja zmieniła się, gdy Kalisz znalazł się w zaborze rosyjskim. Masowo napłynęli tu Rosjanie, głównie wojskowi.
Kaliski sobór wzniesiono w jednym z najbardziej reprezentacyjnych punktów miasta. Wyświęcono go 27 lipca 1877 roku, w dniu urodzin cesarzowej Marii, żony cara Aleksandra II. W czasie konsekracji obecnych było trzech Greków, którzy pozostali w mieście z dawnej diaspory. Monumentalny sobór otrzymał wezwanie Świętych Apostołów Piotra i Pawła, Rosjanie zwali go Pietropawłowskim. Miał pięć kopuł. Po pierwszej wojnie światowej nieużytkowany popadł w ruinę. Uznany za symbol caratu i okresu niewoli został rozebrany w 1930 roku. Obecnie na jego miejscu stoi budynek dawnego Domu Towarowego „Centrum” i pomnik Jana Pawła II.
Materiału z rozbieranego soboru użyto do budowy nowej cerkwi Świętych Apostołów Piotra i Pawła, stojącej do dziś przy ulicy Niecałej 1. Kamień węgielny poświęcono 7 kwietnia 1929 roku, budowę ukończono w roku następnym. Cerkiew zaprojektował architekt Michał Zenowicz, który prawdopodobnie nie był związany z Kaliszem. Budową tej niewielkiej świątyni kierował kaliski architekt powiatowy, ewangelik, inż. Albert Nestrypke. Łączy ona cechy architektury bizantyńskiej, ruskiej i neoromańskiej. Zwana jest przez Kaliszan „cerkiewką w parku”, gdyż usytuowana jest na północnym skraju miejskiego parku.
W okresie międzywojennym i latach okupacji hitlerowskiej kaliska cerkiew była filią łódzkiej parafii św. Aleksandra Newskiego. W 1945 roku erygowano w Kaliszu samodzielną parafię, której proboszczem został o. Teodor Malutczyk, absolwent Instytutu Teologii Prawosławnej w Paryżu. Posługę duszpasterską pełnił do 1998 roku, kiedy to proboszczem został o. Mirosław Antosiuk, sprawujący tę funkcję do dziś.
Ikonostas z końca XIX wieku, znajdujący się wewnątrz świątyni, pochodzi z rozebranego soboru Pietropawłowskiego, ale już wcześniej służył kaliskiej wspólnocie prawosławnej w innych lokalizacjach. Umieszczono w nim ikony Matki Bożej z Dzieciątkiem, Chrystusa Pantokratora, św. Michała i patronów cerkwi – św. św. Piotra i Pawła.
(ciąg dalszy dostępny w wersji drukowanej lub w E-wydaniu Przeglądu Prawosławnego)
Maria i Przemysław Pilichowie, fot. autor, Facebook parafii , domena publiczna / kaliszczasemmalowany.pl
