Stefan Dudra, autor monografii „Architekt prawosławnej niepodległości. Metropolita Dionizy Waledyński 1876-1960”, jest uznanym twórcą wielu dzieł naukowych poświęconych m.in. najnowszej historii Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego.
Monografia zawiera sześć rozdziałów, poprzedzonych wstępem. W rozdziałach pierwszym i drugim autor ukazuje osobiste losy późniejszego zwierzchnika polskiego prawosławia oraz jego cerkiewną służbę. Kluczowy jest rozdział trzeci, w którym ukazana została szeroka panorama zagadnień związanych z życiem młodej, polskiej autokefalicznej Cerkwi prawosławnej. Czytamy w nim o powołaniu Dionizego Waledyńskiego w niełatwych okolicznościach na metropolitę Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. Ukazana została postawa Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego wobec decyzji patriarchy ekumenicznego Konstantynopola w sprawie tomosu o ustanowieniu autokefalii polskiej Cerkwi. W rozdziale przedstawiono także działalność metropolity Dionizego na polu administracji i prawa wewnętrznego polskiego prawosławia, w kwestiach narodowościowych, wprowadzania języka polskiego do Liturgii, stosowania kalendarza juliańskiego w warunkach powszechnego funkcjonowania kalendarza gregoriańskiego. Poruszono tematykę reagowania władz cerkiewnych na tzw. akcję rewindykacyjną w odniesieniu do majątku polskiej Cerkwi, prowadzonej przez Kościół katolicki, niszczenia świątyń prawosławnych m.in. na terenie Chełmszczyzny i Południowym Podlasiu i nie tylko w roku 1938, neounii, rozwoju życia monastycznego, katechizacji młodego pokolenia, ustanowienia prawosławnego duszpasterstwa wojskowego, dyplomacji młodej autokefalicznej polskiej Cerkwi w okresie międzywojennym i budowania relacji z innymi Cerkwiami prawosławnymi, funkcjonowania – powołanego staraniem metropolity Dionizego – Studium Teologii Prawosławnej na Uniwersytecie Warszawskim, czy też działalności charytatywno-opiekuńczej Cerkwi w II Rzeczypospolitej. Interesujące są również treści poświęcone prawosławnemu życiu religijnemu na Łemkowszczyźnie.
(ciąg dalszy dostępny w wersji drukowanej lub w E-wydaniu Przeglądu Prawosławnego)
Paweł Leszczyński
Stefan Dudra, Architekt prawosławnej niepodległości. Metropolita Dionizy Waledyński 1876-1960, Oficyna Wydawnicza Uniwersytetu Zielonogórskiego, Zielona Góra 2026, ss. 505.
