28 czerwca, w Dniu Konstytucji, prezydent Wołodymyr Zełenski ogłosił w Kijowsko-Pieczerskiej Ławrze, że wnosi do Rady Najwyższej Ukrainy projekt ustawy o utworzeniu Ukraińskiego Narodowego Panteonu. Jak podkreślił, ma on oddawać cześć Ukraińcom, którzy „walczyli o Ukrainę i inspirowali Ukrainę”. Dalej sprawy potoczyły się błyskawicznie. Już 1 lipca parlament przyjął ustawę, a rząd zatwierdził mechanizm utworzenia Panteonu. Planowane miejsce jego powstania to teren Kijowsko-Pieczerskiej Ławry.
Decyzji o utworzeniu Panteonu nie można rozpatrywać w oderwaniu od tego, co już dzieje się w Ławrze. Władze od trzech lat próbują usunąć z monasteru 140 mnichów Ukraińskiej Prawosławnej Cerkwi (UPC). Odebrano im świątynie i część kielii, a wiernym ograniczono dostęp do monasteru.
Projekt stworzenia z Ławry monasteru utworzonej w 2018 roku z połączenia dwóch niekanonicznych struktur Prawosławnej Cerkwi Ukrainy (PCU) nie przyniósł oczekiwanych rezultatów – mnichów jest tam niewielu, a i ci są jednocześnie zatrudnieni na etatach w Ministerstwie Kultury.
W przejętej i częściowo odartej z modlitwy Ławrze (wcześniej służono tu dziewięć Liturgii każdego dnia, nie licząc molebnów, akafistów i panichid) zaczęto organizować pokazy kulinarne, śniadania modlitewne czy występy zespołów pieśni i tańca, a „komisja” z udziałem specjalistów od weterynarii dopuściła się profanacji przechowywanych w Ławrze relikwii świętych.
Teraz władze wystąpiły z kolejną świecką propozycją. To właśnie w Ławrze prezydent Wołodymyr Zełenski obchodził Dzień Konstytucji. W uroczystości uczestniczyli najwyżsi urzędnicy państwowi, przedstawiciele organizacji religijnych oraz inni zaproszeni goście.
Ustawa o Panteonie przewiduje, że będzie on miejscem organizacji państwowych uroczystości, wręczania najwyższych odznaczeń oraz obowiązkowym punktem programu wizyt zagranicznych delegacji. W ten sposób państwową ceremonialną przestrzenią zostanie także Ławra.
Decyzja wywołała liczne komentarze. Rektor Kijowskiej Akademii Duchownej i Seminarium, arcybiskup Sylwester (Stojczew) podkreślił, że choć popiera ideę upamiętniania bohaterów, wybór lokalizacji uważa za niewłaściwy. Ławra – stwierdził – jest wyjątkową przestrzenią sakralną, której znaczenie kształtowało się przez stulecia. Wprowadzenie nowej koncepcji ideologicznej może zatrzeć jej historyczny i religijny charakter. Państwo powinno chronić unikalny charakter tego miejsca, a nie wprowadzać do niego elementy obce jego tradycji. Arcybiskup zwrócił uwagę, że utworzenie Panteonu może ograniczyć swobodny dostęp wiernych do Ławry. Obowiązkowe wizyty zagranicznych delegacji będą wiązały się z dodatkowymi procedurami bezpieczeństwa i utrudnieniami dla zwykłych obywateli.
(ciąg dalszy dostępny w wersji drukowanej lub w E-wydaniu Przeglądu Prawosławnego)
Ałła Matreńczyk
