15 sierpnia, podczas święta Uspienija Bogarodicy według nowego stylu, utworzona w 2018 roku Prawosławna Cerkiew Ukrainy (PCU) z władzami Ukrainy zorganizowały obchody 975- lecia Kijowsko-Pieczerskiej Ławry. W Ławrze nadal przebywa pozbawionych dostępu do niemal wszystkich świątyń 140 mnichów kanonicznej Ukraińskiej Prawosławnej Cerkwi (UPC.)
Zwierzchnik PCU Epifaniusz (Serhij Dumenko), zwracając się do obecnego na uroczystości prezydenta Wołodymyra Zełenskiego, przedstawicieli rządu i Rady Najwyższej, a także zagranicznych gości, stwierdził, że „przez stulecia” wrogowie próbowali wykorzenić autentyczną tradycję pieczerską, „zastępując ją podróbkami ruskiego miru”. Według niego „rosyjskie imperium zła” przez długi czas narzucało Ławrze „niewolnicze posłuszeństwo zdobywcy” za pośrednictwem zależnych od niego „przede wszystkim cerkiewnych” instytucji. „Ale obecnie, dzięki wspólnym wysiłkom państwa ukraińskiego – prezydenta, rządu, Rady Najwyższej – oraz ukraińskiej Cerkwi, Ławra uwalnia się z okowów ruskiego miru i powraca do swoich korzeni”.
Dumenko nie wyjaśnił, na czym konkretnie polega obecnie „powrót do korzeni” Ławry.
Wystąpienie zwierzchnik PCU zakończył okrzykami: „Sława Ukrainie! Hierojam sława!”.
Uroczystości odbyły tuż przed Uspienskim Soborem. Dla potrzeb scenografii dużą ikonę Chrztu Pańskiego zasłonięto co prawda nie ekranem z osobą Zełenskiego, jak to było kilkanaście miesięcy wcześniej w trapieznoj cerkwi, a transparentem z jubileuszowymi datami.
Podczas obchodów Epifaniusz Dumenko oraz Wołodymyr Zełenski dokonali pierwszych wpisów w nowo utworzonej „Księdze opiekunów i ktitorów Ławry Kijowsko-Pieczerskiej. 1051-2051”. Zgodnie z zamysłem muzealników, wpisanie nazwiska ma być formą uznania osobistego lub instytucjonalnego wkładu w rozwój Ławry. W Księdze wpisy złożyli także dyrektor generalny UNESCO Khaled el-Enany oraz delegat Federalnej Rady Szwajcarii ds. Ukrainy Jacques Gerber. Obaj poinformowali o pomocy kierowanej na rzecz uszkodzonego przez rosyjskiego drona Uspienskiego Soboru.
El-Enany oznajmił, że UNESCO przeznaczyło 100 tys. dolarów „na rozpoczęcie prac renowacyjnych”, osobno dziękując Szwajcarii, która przekazała organizacji 232 tys. dolarów na przygotowanie dokumentacji i materiałów potrzebnych do remontu dachu.
Jacques Gerber dodał, że Berno przeznaczy na remont soboru 750 tys. dolarów.
W trakcie obchodów zapoczątkowano też nową tradycję. Dołączony film pokazuje, jak podczas bicia dzwonów uczestnicy dzwonili przygotowanymi przez organizatorów małymi dzwoneczkami. Jak napisał na portalu X minister spraw zagranicznych Andrij Sybiha: „Akcja łączy wielowiekową historię sanktuarium ze współczesnym dążeniem kraju do integracji ze wspólnotą europejską”. I dalej: „Tysiąc lat temu Kijów był bramą, przez którą cywilizacja chrześcijańska dotarła na zachód przez kontynent. Dlatego naszą drogę do członkostwa w UE nazywamy przywróceniem naszego miejsca w europejskiej rodzinie”. Ten wpis bardzo szybko usunięo.
Do uroczystości odniósł się międzynarodowy adwokat UPC, Robert Amsterdam. „Rząd Ukrainy dosłownie odebrał Ukraińskiej Prawosławnej Cerkwi prawa do korzystania z Kijowsko-Pieczerskiej Ławry – co Cerkiew czyniła przez niemal tysiąc lat” – napisał, określając tę decyzję jako jawne lekceważenie kanonicznego prawosławia. Podkreślił, że wbrew faktom przedstawiciele władz oskarżają UPC o związki z Rosją. Dodał, że władze w Kijowie prześladują UPC, mimo że Cerkiew otwarcie sprzeciwiła się inwazji wojskowej i ogłosiła niezależność od Moskwy.
Dzwonienie dzwoneczkami, które ma oznaczać dążenie Ukrainy do integracji ze wspólnotą europejską, to nie jedyne nowe inicjatywy Zespołu Historycznego Kijowsko-Pieczerska Ławra czy nawet władz krajowych.
Cerkiewna prasa odnotowuje kolejne zaskakujące uroczystości, które odbywają się na terenie Ławry.
28 lipca w trapieznoj cerkwi zaprezentowano bojowy „Korpus Chrześcijański”. Przedstawiciele radykalnych ugrupowań „Bractwo”, „Rewanż” oraz innych formacji zadeklarowali wolę utworzenia wspólnej platformy do koordynowania swoich działań.
(ciąg dalszy dostępny w wersji drukowanej lub w E-wydaniu Przeglądu Prawosławnego)
Ałła Matreńczyk
