Zapewne większość osób, zwłaszcza tych ze starszego pokolenia, pamięta przedwojenny film „Wrzos”, na podstawie powieści Marii Rodziewiczówny. Tam kwiat wrzosu był symbolem piękna, siły i delikatności. Wrzos pospolity (Calluna vulgaris) jest niewielką krzewinką należącą do rodziny wrzosowatych (Ericaceae). Występuje prawie w całej Europie oraz w przyległych obszarach Azji i Afryki. W Polsce jest gatunkiem dosyć pospolitym. Rośnie zazwyczaj na glebach kwaśnych i ubogich. Potrzebuje bardzo dużo słońca, więc nie spotkamy wrzosu w bogatych lasach liściastych, gdzie mogą go zagłuszyć inne rośliny. Wrzosy zaczynają już kwitnąć w drugim roku życia. Najwięcej jednak kwitnących pędów na krzewince możemy zobaczyć, gdy roślina skończy sześć-siedem lat.
Kwitnienie wrzosów zazwyczaj kojarzy się nam z końcem lata. Bywają lata, że zaczynają kwitnąć w końcu lipca, najczęściej jednak jest to druga połowa sierpnia i początek września. Kwiaty są owadopylne i mogą być zapylane przez różne owady. Jest to roślina miododajna. Często w okresie kwitnienia wrzosów pszczelarze transportują ule na wrzosowiska. Jedno z największych wrzosowisk w naszym kraju położone jest w okolicach wsi Mostówka na Mazowszu.
Piękne wrzosowiska pamiętam ze swojego dzieciństwa. Znajdowały się na granicy wsi Szastały i Grabowiec. Tam rosły także podgrzybki i maślaki. A oprócz wrzosu kwitła nawłoć pospolita (Solidago virgaurea) oraz goryczka wąskolistna (Gentiana pneumonanthe), o której pisałam w numerze wrześniowym w 2025 roku.
Pamiętam, jak bardzo lubiłam jeździć do tych niewielkich lasów po grzyby. Kończyło się lato, zbliżał się czas powrotu do szkoły. Było wtedy trochę więcej czasu, bo skończyły się żniwa, a nie rozpoczęły jeszcze wykopki. Mogłam więc jechać rowerem do swoich ulubionych miejsc, robić mamie wrzosowe bukiety i jeszcze wciąż cieszyć się latem. W Szastałach na wrzos mówiono werest.
Wrzosowe bukiety mogą stać długie tygodnie bez wody. Kwiaty bardzo ładnie się zasuszają i w ciągu zimy mogą przypominać o lecie.
W naturze zazwyczaj kwiaty wrzosu są różowoliliowe. Bardzo rzadko zdarzają się białe. Mamy wiele odmian ogrodowych, które mogą mieć inny kolor kwiatów. Niektóre odmiany ogrodowe wrzosu mogą kwitnąć nawet do listopada.
Gałązki wrzosu łatwo jest złamać. Nazwa naukowa rodziny Ericacea pochodzi od greckiego słowa ereico – łamię. Motyw ten został wykorzystany w wymienionym na początku filmie „Wrzos”. To główna bohaterka, Kazia, była porównana do tej rośliny, która rośnie nisko, jest delikatnie piękna, bardzo wytrwała, ale można też ją łatwo złamać i podeptać.
To właśnie dzięki kwiatom wrzosu wrzesień jest miesiącem pięknym, delikatnym, ale też i kruchym. Zapowiada bowiem nieuchronnie jesień.
Iwona Zinkiewicz, fot. autorka
